Żródła energii w rolnictwie

W zbiorach Muzeum poświęconych zagadnieniom napędu zgromadzono ponad 20 szt. kieratów, maszyny parowe produkcji polskiej i niemieckiej, będące w przeszłości siłowniami zakładów gorzelniczych, ponadto 7 lokomobil parowych, w tym zestaw do orki parowej, ponad 40 szt. ciągników rolniczych oraz silniki spalinowe i elektryczne w ilości ok. 60 szt.

Muzeum zgromadziło kolekcję ponad 20 sztuk kieratów konnych. Większość z nich wykonana jest z żeliwa lub stali i pochodzi z przełomu XIX i XX wieku. Wyprodukowane zostały w firmach polskich: Nitsche i S-ka Poznań, H. Cegielski Poznań, Bracia Perlis Łochów, Orłowski Łomża, Firma „Pług” z Kórnika, „Kraj” Kutno, Wolski i S-ka Lublin; czeskich: Umrath i S-ka Praga, Wichterle Kovarik Proostejow i niemieckich – Niebaum und Gutenberg Herford. Cennym nabytkiem jest stodółka z XIX wieku z dwoma kieratami drewnianymi.

 

Lokomobile

Muzeum zgromadziło w latach 1965-1991 siedem lokomobil parowych wyprodukowanych w fabrykach polskich, niemieckich i angielskich. Pierwsze egzemplarze w początkowym okresie istnienia Muzeum trafiły jako dary z byłych Państwowych Gospodarstw Rolnych. Przedsiębiorstwa te w ten sposób pozbywały się bezużytecznego dla nich sprzętu. Lokomobile parowe ostatni raz orały pola w Wielkopolsce w latach 60. XX wieku. Używano ich także do pogłębiania jeziora maltańskiego w Poznaniu. Urządzenia te, pochodzące z początku XX wieku, po przekazaniu do Muzeum były w stanie skrajnego zużycia, niekompletne, silnie skorodowane. Nie posiadały ksiąg rewizyjnych kotła. Ówczesne metody konserwacji przewidywały mechaniczne oczyszczenie i pokrycie powierzchni metalowych oraz drewnianych farbą zabezpieczającą. Przed kilkoma laty w muzealnictwie pojawiła się tendencja do uruchamiania zabytkowego sprzętu technicznego i pokazywania jego pracy na pokazach dla publiczności. Wyremontowano w związku z tym w Muzeum wiele maszyn i narzędzi rolniczych, w tym lokomobilę parową Robey z 1895 roku, którą zaczęto prezentować na pokazach w trakcie pracy. W 2006 r. po renowacji uruchomiona została również lokomobila samobieżna H. Cegielskiego typ LM z 1919 r.

Lokomobile Heucke. Dwie lokomobile parowe wyprodukowane w 1913 roku, o numerach kolejnych: 369 i 370, jako maszyny przeznaczone do transportu i orki za pomocą liny. Budowa: kocioł parowy płomieniówkowy z przegrzewaczem pary, wiszące palenisko, podwozie z systemami przeniesienia napędu, hamulcami i układem kierowniczym, dwucylindrowy silnik parowy systemu Compoud o mocy 180 KM wyposażony w odśrodkowy regulator obrotów, koło pasowe i bęben zawierający 700 metrów liny. Ciśnienie pary w kotle wynosiło początkowo 15 bar przy temperaturze pary przegrzanej 310–340 ºC. Każda z lokomobil w ciągu dziesięciogodzinnego dnia pracy zużywała ok. 1500 kg węgla i 3000 litrów wody. Wydajność pracy przy orce wynosiła ok. 1 ha/h. Lokomobile przeciągały pług z prędkością 5 lub 9 km/h. Zestaw pracował jeszcze w 1961 roku na podmokłych polach PGR Kaźmierz. 

Lokomobila Lanz. Przewoźna lokomobila napędowa służąca do napędu maszyn stacjonarnych. Budowa: czterokołowe podwozie ze skrętną przednią osią i dyszlem do transportu konnego, kocioł parowy płomieniówkowy z wiszącym skrzynkowym paleniskiem, silnik parowy, jednocylindrowy w górnej części kotła. Obroty rzędu 200–250 obr./min utrzymywane były na stałym poziomie przez kulowy regulator odśrodkowy. Lokomobila napędzała urządzenia poprzez pas napędowy lub stalową liną z koła zamachowego. 

Lokomobila Robey. Napędowa lokomobila przewoźna na drewnianym podwoziu oparta na metalowych kołach. Budowa: palenisko płomieniówkowe z wiszącym paleniskiem, dymnica z kominem, maszyna parowa jednocylindrowa z regulatorem obrotów Watta. Wyprodukowana w angielskiej firmie Robey and Co. w 1895 r. (nr fabr. 14577). Lokomobila pracowała w majątku w okolicach Inowrocławia do lat 30. XX w. Zakupiona przez kowala z Dzierżążna używana była jako usługowy zestaw do młocki parowej.

Lokomobila Kemna typ EZM z 1927 r. Lokomobila parowa samobieżna, tzw. „lokomotywa drogowa” przeznaczona do transportu, napędu maszyn i orki parowej w zestawie z drugą lokomobilą i pługiem wahadłowym. Budowa: czterokołowe podwozie wraz z systemami przeniesienia napędu, hamulcem i przekładnią kierowniczą, kocioł parowy płomieniówkowy na 12 atmosfer wraz z przegrzewaczem pary, wiszącym paleniskiem i dymnicą wraz z kominem, silnik parowy dwucylindrowy z kołem zamachowym i odśrodkowym regulatorem obrotów, bęben linowy umieszczony pod kotłem do ciągnięcia pługa wahadłowego, zbiornik na zapas wody, stanowisko maszynisty wraz z niezbędnymi urządzeniami sterowniczymi i kontrolnymi.

Lokomobila H. Cegielskiego z 1919 r. podczas pokazu omłotu w Muzeum Wsi Opolskiej w 2009 r. Fot. K. Bamber

Lokomobile H. Cegielski. Muzeum posiada w swojej kolekcji dwie lokomobile wyprodukowane przez Zakłady Hipolita Cegielskiego w Poznaniu. Przewoźna z 1924 roku, pracowała jako silnik napędowy dla maszyn rolniczych, najczęściej młocarni. Druga, samobieżna z 1919 roku, w okresie międzywojennym służyła do przeprowadzania usługowych omłotów na terenie Wielkopolski. Lokomotywa drogowa posiadała dwie prędkości jazdy 3,4 lub 10,2 km/h i mogła ciągnąć ładunki do 60 ton. W 2006 roku została zrewaloryzowana z przywróceniem sprawności technicznej. Od tego czasu uczestniczy w pokazach w kraju i za granicą.

 

Ciągniki

Muzeum posiada ponad 40 traktorów rolniczych, wyprodukowanych w latach 1920–1966. Najstarszymi obiektami są amerykański traktor Titan (T-3615) i Lanz Bulldog HL12 (T-2984), wyprodukowane na początku lat 20. XX wieku. Na podstawie ciągnika Titan zakłady w Ursusie wyprodukowały w latach 20. XX wieku 100 sztuk traktorów. Ponadto w zbiorach występują ciągniki gąsienicowe oraz dwie „samoróbki” pochodzące z Mazowsza.

Ciągnik Ursus C-45, 1947–1950 r.
Obejrzyj galerię.

Licznie reprezentowane w zbiorach Muzeum są ciągniki marki Ursus. Najstarszym jest wyprodukowany przed 1950 rokiem model C45 (T-3080) na stalowych kołach oraz Ursus C451 (T-304) produkowany w latach 1954-1966. Oba traktory powstały na podstawie niemieckiego Lanz Bulldoga D9506. Ciekawymi obiektami są Ursus C 328 (T-1977) z 1961 toku, pierwszy egzemplarz tego modelu, który zjechał z taśmy produkcyjnej, oraz prototyp Ursusa C 342 (T-1978). Oba traktory zaprojektowano w okresie, kiedy próbowano stworzyć rodzinę rodzimych ciągników napędzanych silnikami własnej produkcji, które miały pokryć zapotrzebowanie polskiego rolnictwa. Wymienić należy ponadto ogrodniczy Ursus C 308 (T-1962) z kompletem narzędzi uprawowych oraz Ursus C 4011 (TR-5787) produkowany na licencji Zetora w latach 1965–1970. 

Muzeum zgromadziło siedem ciągników Lanz Bulldog, z których uruchomione są dwa ciągniki Lanz Bulldog HL 12 (T-2984, T-305) z 1924 i 1926 roku oraz LB HR 2 z 1934 roku (T-650). Ciekawym obiektem jest dydaktyczny przekrój Lanz Bulldoga (T-244) pozyskany w 1974 roku z Akademii Rolniczej w Poznaniu.

W lipcu 2017 roku szreniawska kolekcja obiektów związanych ze źródłami energii wzbogaciła się o kolejny interesujący eksponat – ciągnik rolniczy Ursus C-355. Eksponat został umieszczony pod wiatą z ekspozycją źródeł energii w rolnictwie. Zajął miejsce obok innych ciągników rolniczych stosowanych na polskiej wsi w drugiej połowie XX wieku.

Silniki spalinowe

Kolekcja silników stacjonarnych
Obejrzyj galerię.

Muzeum posiada w swojej kolekcji ponad 30 silników spalinowych, w tym silniki spalinowe benzynowe (Klima, Witte) i diesla (Motor Polski, Perkun, Güldner, Andoria) wyprodukowane w latach 1924–1981. Kolekcję reprezentują silniki, które były powszechnie używane na terenie Polski. Najliczniejszą grupę stanowią silniki serii „S” produkowane w Andrychowie, które do lat 70. XX wieku stanowiły podstawowe źródło energii polskiego rolnictwa. Za ich pomocą budowano traktorki „Sam” stanowiące podstawy motoryzacji rolnictwa indywidualnego w latach 60. i 70. XX wieku. Do kolekcji trafił również silnik do łodzi z okresu międzywojennego. 

 

/Romuald Klawe/


powered by