Zimni ogrodnicy

Zimni ogrodnicy
Kliknij!

Mniej więcej w połowie maja, w Europie ma miejsce zjawisko klimatyczne polegające na gwałtownym kilkudniowym spadku temperatury, czasem przekraczającym nawet 10 0C. To ochłodzenie połączone z nocnymi przymrozkami przypada na bardzo ważny dla sadowników i ogrodników okres kwitnienia drzew oraz krzewów owocowych. W Polsce potocznie przyjmuje się, że ten czas przypada na 12.-14. maja, a święci patroni tych dni, nazywani są zimnymi ogrodnikami. Podobne określenia dla zimnych dni w maju występują również w innych krajach europejskich, np. w Niemczech Eisheiligen (11–15.05), we Francji Saints de glace (11–13.05), w Holandii Ijsheiligen (11–15.05), w Słowenii Trije ledeni možje i Poscana Zofka (11–15.05). 

Do grona zimnych ogrodników zaliczamy św. Pankracego (12.05), św. Serwacego (13.05) i św. Bonifacego (14.05).

Święty Pankracy według tradycji przybył w 303 r. z Frygii do Rzymu, gdzie przyjął chrzest i rozdał cały swój majątek współbraciom w wierze. Wkrótce został uwięziony podczas prześladowań chrześcijan zarządzonych przez cesarza Dioklecjana i w wieku kilkunastu lat zginął na rzymskiej arenie rozszarpany przez zwierzęta, a na końcu dobity mieczem. Przedstawiany jest jako młodzieniec w stroju rycerskim z atrybutami: koroną (wieńcem) i mieczem (symbole męczeństwa). Święty Pankracy jest patronem dzieci i rycerstwa, ogrodników, młodych sadzonek, roślin ogrodowych. Uważa się go za stróża przysiąg i mściciela krzywoprzysięstwa, a także pomocnego w zwalczaniu bólu głowy. Był bardzo popularny w Anglii już w VII w., a jego imię nosi londyńska dzielnica St. Pancras.

Św. Serwacy był biskupem w Tongres (Belgia) i należał do najżarliwszych przeciwników arianizmu. Wiele podróżował (m. in. do Rzymu) i był szczególnym czcicielem Matki Bożej. Po 40 latach rządów biskupich zmarł prawdopodobnie 13 maja 384 r. w Maastricht. Święty przedstawiany jest w szatach biskupich, czasem w towarzystwie św. Piotra wręczającego mu klucze do bram nieba. Atrybuty św. Serwacego to smok (symbol arian), chodaki i orzeł, który według legendy wachlował świętego skrzydłami, gdy ten zasnął znużony pielgrzymowaniem. Jest on szczególnym opiekunem uprawiających winorośl i stolarzy, miał też chronić przed gorączką (febrą) i reumatyzmem.

Św. Bonifacy z Tarsu poniósł śmierć ok. 290 r. za panowania cesarza Dioklecjana. Według tradycji był niewolnikiem zamożnej rzymianki Aglaidy, która wysłała go na wschód  cesarstwa po relikwie męczenników. Bonifacy dotarł do miasta Tars w prowincji Cylicja, gdzie nawrócił się będąc świadkiem okrutnych prześladowań chrześcijan. Przyjmuje się, że poddawano go licznym torturom, m. in. zanurzając w kotle z wrzącą smołą, a w końcu ścięto mieczem. Święty odbierał kult zarówno na Zachodzie, jak i na Wschodzie, gdzie zwraca się do niego zwłaszcza z prośbą o pomoc w wyleczeniu z alkoholizmu. Do Polski jego relikwie sprowadził w 1693 r. marszałek wielki koronny Stanisław Herakliusz Lubomirski, który przekazał je ufundowanemu przez siebie kościołowi pod wezwaniem św. Antoniego i św. Bonifacego na warszawskim Czerniakowie. Święty, będący patronem kawalerów i nawróconych, przedstawiany jest jako bezbrody młodzieniec w tunice i czerwonym męczeńskim płaszczu z krzyżem w ręce. Niekiedy trzyma też zwój z napisem: "Władco, Panie Wszechmocny, wybaw lud Swój od bałwochwalczego gniewu, wszelkiego cierpienia i smutku". Czasem stoi obok kotła ze smołą.

Według tradycji ludowej modlitwa za przyczyną Pankracego, Serwacego i Bonifacego miała uchronić młode rośliny przed przymrozkami. Stosowano również inne formy ochrony przyszłych zbiorów. Starym zwyczajem było rozpalanie w zimne majowe noce ognisk w sadach, aby ochronić kwitnące drzewa przed mrozem. Stawiano też balie z wodą, aby mróz kierował ku nim swoje zamiary, omijając kwiecie. 14 maja gospodarze obchodzili swe pola, aby sprawdzić jak wzeszły zasiewy i czy zimni ogrodnicy nie wyrządzili szkód.

Do zimnych ogrodników odnosi się wiele przysłów:

Pankracy, Serwacy, Bonifacy – źli na ogrody chłopacy.

Pankracy, Serwacy, Bonifacy i Zośka to zimni święci.

Pankracy, Serwacy, Bonifacy, gdy z przymrozkiem stają, lato zimne dają.

Przed Pankracym nie ma lata, po Bonifacym mróz ulata.

Jak się rozsierdzi Serwacy, to wszystko zmrozi i przeinaczy.

Jasny dzień Pankracego przyczynia wina dobrego.

Gdy przed Pankracym nocą przymrozki, lato będzie przepadziste, a jesienią czasy dżdżyste.

 

/Małgorzata Sawicka/


powered by