Włókiennictwo

Dzięki prowadzonym przez wiele lat pracom zbierackim udało się Muzeum w Szreniawie zgromadzić z różnych regionów Polski liczne narzędzia i urządzenia do przerobu lnu, konopi oraz wełny. Stanowią one z jednej strony pewną całość – ukazują kolejność wykonywanych w ramach włókiennictwa czynności, z drugiej zaś strony zróżnicowanie narzędzi i sprzętu pod względem pochodzenia, świadczy nie tylko o ich różnorodności regionalnej, ale i o powszechnym ich użyciu na obszarze całego kraju. 

Kołowrotek, lata 30. XX w., wyk. n.n., Horodyszcze (pow. bialski, woj. lubelskie)
Obejrzyj galerię.

Pierwsze eksponaty w postaci przęślic, kołowrotków, szczotek do lnu, grotownicy dwurzędowej i snowadła Muzeum w Szreniawie otrzymywało w latach 60. XX wieku. Były to darowizny od różnych przedsiębiorstw związanych z rolnictwem, np. Zarządu Oddziałów Zrzeszenia Związków Pracowników Rolnych w Rzeszowie, w Kielcach i w Gdańsku. Część przekazywanego tą drogą sprzętu datowana została przez pracowników Muzeum na koniec XIX wieku. Liczną grupę eksponatów pracownicy Muzeum pozyskali podczas etnograficznych obozów terenowych w różnych częściach kraju. Niestety nie we wszystkich przypadkach udało się ustalić ich wytwórcę. Można jedynie domniemywać, że zgodnie z opinią mieszkańców badanych wsi, pochodzą one z miejsca ich znalezienia, a wykonane zostały w latach 30. i 50. XX wieku. Pracownicy muzeum dotarli do wsi Podlasia, Suwalszczyzny, Kurpi Zielonych, centralnej Polski – m.in. Kielecczyzny, skąd pochodzi np. kołowrotek o pełnym kole zamachowym. Odwiedzili wsie Małopolski, Podhala i Rzeszowszczyzny. Duży zbiór sprzętu do obróbki lnu nabyty został w latach 70. XX wieku podczas terenowych badań etnograficznych na terenie byłego województwa konińskiego, konkretnie w okolicach tamy i zalewu powstałego na Warcie w miejscowości Jeziorsko. Najwięcej eksponatów w postaci narzędzi do wstępnej obróbki lnu wykonanych w latach 30. XX wieku (grzebienie, szczotki, międlice i cierlice) pozyskano we wsiach Tądów Górny i Ostrów Wartecki. O popularności tego raczej domowego przemysłu na terenie Wielkopolski świadczy sprzęt do obróbki lnu – od obróbki wstępnej zaczynając, na warsztacie tkackim kończąc – nabyty w latach 60. XX wieku we wsi Klon (pow. ostrzeszowski). Do cennych, unikatowych już muzealiów, również w przypadku tradycyjnej obróbki włókna, należy wspomniany już wcześniej (patrz stolarstwo) folusz ręczny. Wykonany został w latach 50. XX wieku przez Henryka Bałdygę, stolarza z kurpiowskiej wsi Wach (pow. ostrołęcki, woj. mazowieckie).

W zbiorach muzeum znajduje się sprzęt powroźniczy, który w przyszłości zostanie wykorzystany w ramach dalszej modernizacji muzealnej ekspozycji stałej rzemiosła wiejskiego. Są to igły, kołowrotki do powrozów oraz warsztat powroźniczy z oprzyrządowaniem. Eksponaty te pochodzą z Naruszyny i z Rabki (obie miejscowości w pow. nowotarskim, woj. małopolskie). Jednak najwięcej sprzętów powroźniczych – warsztat z oprzyrządowaniem – Muzeum przejęło w 1984 r. we wsi Radymno (pow. przemyski, woj. podkarpackie). Warsztat używany był jeszcze do końca 1970 r. Najnowszym nabytkiem Muzeum jest pochodząca z okresu II wojny światowej ręczna metalowa maszynka do skręcania lin i powrozów z lnu oraz konopi.

Muzealny zbiór lnianych i wełnianych tkanin, jako końcowy efekt obróbki lnu i wełny, scharakteryzowany został jako jedna z gałęzi muzealnego zbioru sztuki ludowej.

/Hanka Wawruch/


powered by