Transport siłami ludzkimi

Najprostszymi przyrządami transportu siłami ludzkimi, wykorzystywanymi także w podroży, były kije lub laski pasterskie, nazywane kosturami. W zbiorach muzealnych znajdują się proste kostury, które służyły jako środki komunikacji, ale również do podpierania, ponadto są też przedmioty mające kształt współczesnych lasek. Zbiór muzealny zawiera osiem kosturów – lasek, z których większość pochodzi z Wielkopolski. Wymiary ich dostosowywano do wzrostu podróżnego. Kostury różnią się także kształtem: od prostego kija do wygiętej laski. Większość z nich ma drążki wykonane z samorodnego kawałka drewna, przechodzącego w wygięty, półokrągły uchwyt. Innym typem w stosunku do pozostałych eksponatów jest kostur z Krzyżownik pod Poznaniem. Kostur ten wyciosany został z jednego kawałka drewna, lecz zakończony jest rączką – uchwytem ułożonym prostopadle do drążka. 

Grupa środków pomocniczych komunikacji pieszej została omówiona w tomie 20 Rocznika Muzeum. Od roku 1994 Muzeum pozyskało cztery pary nart z Wielkopolski, z tego jedna para pochodzi z Lubonia, a pozostałe z miasta Poznania. Z lat 1940–1960 pochodzą łyżwy z miejscowości Brójce (Wielkopolska). Do tych łyżew stosowano buty ze skóry, a ich podeszwę okuwano. Z ok. 1914 roku pochodzą łyżwy z Kluk (pow. słupski, woj. pomorskie). 

W zbiorach Muzeum znajdują się ponadto raki pochodzące z Kluk (pow. słupski, woj. pomorskie, ok. 1910 r.) oraz Wierzbna (pow. pyrzycki, woj. zachodniopomorskie). 

Wśród pojemników do noszenia wody cenny zbiór stanowią konwie. W przeciwieństwie do wiader mają one uchwyt umocowany w jednej z klepek. Są to dwie konwie drewniane z Małopolski oraz konwie spod Siedlec i z miasta Leszna. Konewki drewniane miały zastosowanie nie tylko do przenoszenia wody, ale też i mleka. Natomiast dwa wiadra cynkowe, wytworzone w okresie międzywojennym, pozyskano z Woli (obecnie dzielnica Poznania). Oprócz wielu rozmaitych form koszy (ok. 80 sztuk) w grupie tej wyróżnić można dwie pary drewnianych noszy, służących do wynoszenia nawozu, transportu siana i karmy dla zwierząt. 

Narzędziem charakterystycznym dla majątków ziemskich były szefle (2 egzemplarze). 

Transport nasobny dziś w znaczny sposób zanikł (np. węzełki, płachty, których nie mamy w zbiorach). W celu uzupełnienia ekspozycji zakupiono natomiast przedwojenne worki, z grubego lnianego i konopnego płótna, które stosowano do noszenia trawy, kapusty, siana, ponadto powszechnie przenoszono w nich zboże do młyna. 

Drewniane nosidła na terenach słowiańskich powszechnie wykorzystywano do przenoszenia wody do domu z odległych zbiorników wodnych: strumieni, rzek, źródeł, studni lub beczkowozów. Z grupy nosideł drążkowych (5 par) interesującym obiektem jest nosidło drążkowe pochodzące z Handzlówki (pow. łańcucki, woj. podkarpackie). Drążek tego nosidła, wykonany z drewna, jest pośrodku szerszy i bardziej wygięty od pozostałych, a uchwyty zrobione są z kawałków skóry. Nosidło drążkowe z Janowa Podlaskiego ma uchwyty do wiader z grubego sznura i do nich przymocowane patyki. W zbiorach znajduje się 12 nosideł nieckowatych. Zbudowane są one z drążków wyprofilowanych okutych, uchwyty stanowią łańcuchy metalowe, natomiast haki wykonywano z metalu. Datowane są nosidła z: Żydowa (woj. wielkopolskie, pocz. XX w.), z Grajowa, a także z Konarzewa, pow. poznański, woj. wielkopolskie, okres międzywojenny). 

W grupie transportu siłami ludzkimi zwracają uwagę małe wózki (5 egzemplarzy), taczki oraz kółka drewniane do taczek (11 egzemplarzy), w tym wykonane w 1935 przez Jana Pińczaka – stolarza i kołodzieja, byłego pracownika Muzeum. 

 

Rowery

W XIX wieku na wsi pojawił się nowy środek komunikacji – rower, który częściowo zaczął zastępować komunikację pieszą.

Rower, Łęka Wielka (pow. gostyński, woj. wielkopolskie), wyk. pod koniec XIX wieku

Możliwe że najstarszym zachowanym rowerem z Wielkopolski o dwóch równych kołach jest rower darowany w 1967 roku do zbiorów Muzeum w Szreniawie. Wykonany został pod koniec XIX wieku, przez kowala z Łęki Wielkiej (pow. gostyński). Melchior Urbaniak wykonał rower na wzór pojazdu fabrycznego. Jest to rower metalowy (z metalową ramą), ale niektóre elementy pojazdu  wykonano z drewna. 

Upowszechnienie rowerów na wsi wielkopolskiej, jako środka transportu i komunikacji, przypada jednak na lata międzywojenne. Początkowo na wsiach rowerów było niewiele, gdyż były własnością bogatszych gospodarzy, ale w związku ze zwiększeniem się stanowisk pracy w przemyśle, rowery stały się powszechnym środkiem lokomocji i transportu. 

W latach 1995–2014 Muzeum pozyskało w formie darów 4 rowery. Są to pojazdy o konstrukcji typowej dla rowerów dwudziestowiecznych. 

/Maria Walkowiak/

 


powered by