Telegram kościuszkowski

Telegram patriotyczny "Szczęść Boże Młodej Parze!" z wizerunkiem Tadeusza Kościuszki.

 

Telegramy patriotyczne (zwane także kościuszkowskimi lub narodowymi) to tradycja, która odeszła w zapomnienie. Wydawane od 1895 r. z inicjatywy Marii Łebińskiej i Teodory Kusztelanowej, które utworzyły w Poznaniu Komitet do Wydawania Kart Gratulacyjnych, stały się manifestacją patriotyczną Polaków pod zaborami. Na blankietach przedstawiano sceny historyczne, godło, herby, symbole narodowe i religijne, postacie z ludu i motywy sztuki ludowej oraz portrety wielkich Polaków, np.  Tadeusza Kościuszkę (czasami w otoczeniu chłopów w sukmanach), Adama Mickiewicza, Henryka Sienkiewicza, generała Henryka Dąbrowskiego, księcia Józefa Poniatowskiego, Józefa Piłsudskiego. Popularność telegramów patriotycznych prowokowała zaborców do stosowania represji policyjnych i sądowych (rewizje i konfiskaty w drukarniach i księgarniach). Dlatego telegramów nie wysyłano pocztą, obawiając się konfiskaty, ale zwijano je w rulonik, spinano polskim znaczkiem kontrolnym i doręczano przez posłańca. Warto podkreślić, że dochód ze sprzedaży kart przeznaczano na cele narodowe, społeczne i dobroczynne, np. na Czytelnie Ludowe, kolonie dla dzieci, książki dla robotnic, szpitale, żłobki, schroniska. 

Prezentowany telegram  został wysłany przez rodzinę Kasztelanów w Poznaniu, z okazji ślubu Państwa Brdowskich (?), w październiku 1947 r. Blankiet zdobi litografia prezentująca popiersie Tadeusza Kościuszki w medalionie. Naczelnika ukazano w białej sukmanie z Krzyżem Virtutti Militari i Orderem Orła Białego. Medalion otacza wieniec laurowy, a na dole znajduje się biało-czerwona kokarda. Kompozycję przecinają dwa drzewce kos z ostrzami postawionymi na sztorc (nawiązanie do broni chłopów biorących udział w powstaniu kościuszkowskim). Przedstawienie uzupełnia rustykalna dekoracja w postaci bukietu z polnymi makami i kłosami zbóż.

4 kwietnia mija 223 rocznica zwycięskiej bitwy pod Racławicami, a 15 października 200. rocznica śmierci Tadeusza Kościuszki (1746-1817). Z tej okazji Muzeum w Szreniawie organizuje wystawę czasową pt. „Przyjaciel wolności, ludu, cnót i prawa. Tadeusz Kościuszko w 200. rocznicę śmierci”, na której również eksponujemy telegramy patriotyczne z motywami kościuszkowskimi. Wystawę można oglądać od 27 kwietnia do 19 listopada 2017 r.

 

Warto przeczytać: "Telegramy Kościuszkowskie. Zapomniane dokumenty patriotyzmu polskiego (1895-1939)". Wystawa ze zbiorów Tadeusza Zakrzewskiego w Muzeum Okręgowego w Toruniu. Toruń, 1995.


powered by