TARPAN 4WD prof. Jana Dzidy w „Muzeum Tarpana” w Szreniawie

Kliknij!

Muzeum Narodowe Rolnictwa w Szreniawie wzbogaciło się o kolejny niezwykły obiekt: Tarpana 4WD z ok. 1987, który został przekazany Muzeum w wieloletni depozyt przez prof. Jana Dzidę. Prof. Dzida współpracował z poznańską Fabryką Samochodów Rolniczych „Polmo” jako rozpoczynający karierę młody inżynier od końca lat 70. XX wieku. Jego dziełem był samoblokujący mechanizm różnicowy w tylnym moście napędowym, zamontowany po raz pierwszy jako prototyp w nowym modelu Tarpana 237. Model ten był eksponowany w 1979 roku na Międzynarodowych Targach Poznańskich; samochód umieszczony na rolkach zamocowanych do podłoża prezentował przy okazji zasadę działania mechanizmu w trakcie uślizgu koła (fot. 1: prototyp Tarpana 237 na MTP w 1979 r., autor fotografii nieznany). Mechanizm powodował odłączenie napędu na koło, które uległo poślizgowi, jednocześnie powodując dalszy napęd drugiego koła. Co ciekawe, rozwiązanie to było oparte wyłącznie na zespołach mechanicznych, bez zastosowania jakiejkolwiek elektroniki, co w trudnych warunkach drogowych gwarantowało prostotę działania i niezawodność. Było to szczególnie pożądane na grząskich drogach gruntowych, na które przeznaczony był przecież samochód rolniczy Tarpan. Niestety, projekt nigdy nie wszedł do szerszej produkcji, choć istnieją relacje, że na życzenie klienta fabryka produkowała Tarpany z blokadą mechanizmu różnicowego. Zewnętrznymi odznakami jej zastosowania w samochodzie miała być dźwignia zamontowana po prawej stronie fotela kierowcy oraz czerwona lampka kontrolna w prawym dolnym narożniku tablicy rozdzielczej.

 

Do pomysłu tego wrócono przy okazji projektowania nowego modelu Tarpana, który miał być wojskowym pojazdem terenowym. Poznańska fabryka konstruowała ten pojazd wspólnie z Przemysłowym Instytutem Motoryzacji w Warszawie oraz Wojskowym Instytutem Techniki Pancernej i Samochodowej w Sulejówku. Współpracowała także z filią Politechniki Łódzkiej w Bielsku-Białej i tam właśnie terenowe Tarpany wyposażono w kolejny, obok mechanizmu różnicowego mostu, projekt dra Jana Dzidy: międzyosiową skrzynię redukcyjno-rodzielczą, także opartą wyłącznie o rozwiązania mechaniczne. Auta poddawano badaniom terenowym, które udowodniły wyższość takich własności trakcyjnych samochodu (fot. 2: Tarpany 4WD w trakcie testów na Politechnice Łódzkiej, Oddział w Bielsko-Białej, ok. 1987 r., fot. Jan Dzida). Niestety nie trafiły one do produkcji seryjnej, a Honkery dopiero wiele lat później, nie będąc już Tarpanami, zyskały elektroniczne blokady mostów.   

 

Jeden z prototypowych egzemplarzy nie powrócił po zakończeniu badan do Poznania i przez wiele lat był przechowywany w bielskiej Akademii Techniczno-Humanistycznej (obecna nazwa dawnego oddziału łódzkiej politechniki). Dziesięć lat temu na przyzakładowym przetargu auto odkupił z uczelni prof. Dzida i poddał je troskliwej opiece. Dzięki pomocy Andrzeja J. Kowalskiemu, dawnego dyrektora ds. technicznych poznańskiej FSR, udało się nam nawiązać kontakt z prof. Dzidą i  doprowadzić do przekazania pojazdu na ekspozycję stałą Muzeum Narodowego Rolnictwa w Szreniawie.

 

Prof. Jan Dzida osobiście przekazał auto 4 lutego 2021 roku Gerardowi Radeckiemu, kuratorowi szreniawskiej wystawy Muzeum Tarpana (fot. 3. Moment przekazanie pojazdu, fot. Weronika Dzida). Auto, w niemal idealnym stanie, oprócz swoich oryginalnych rozwiązań technicznych jest także jednym z bardzo nielicznych zachowanych egzemplarzy najwcześniejszej serii terenowych Tarpanów. Nie nosiły one jeszcze nazwy modelowej „Honker”, a jedynie świadczące o terenowym charakterze oznaczenie „4WD”. Samochód przekazany przez prof. Dzidę to albo jeden z ostatnich prototypów późniejszego Honkera, albo też egzemplarz z najwcześniejszej serii produkcyjnej, tzw. informacyjnej. Świadczy o tym zastosowanie seryjnej tablicy wskaźników z samochodu Polonez (tablice późniejszych Honkerów cechowały się pewnymi zmianami w zestawie wskaźników), a także „prowizoryczne” spasowanie deski rozdzielczej, „wyposażonej” zresztą w zaślepki z dykty w miejscu osłony kokpitu i schowka przed pasażerem. Auto posiada także fotele z niskimi oparciami pozbawionymi zagłówków, tapicerowane tkaniną w środkowej części i skayem po bokach (Żuk? Nysa?), a całości obrazu auta dopełniają koła o większej średnicy, prawdopodobnie pochodzące od UAZ-a, na których zamontowano opony produkcji rosyjskiej. Tarpan 4WD jest także pozbawiony rurowej osłony pasa przedniego. Oczywiście, jak przystało na wczesnego terenowca z Antoninka jest on wyposażony w benzynowy silnik od Poloneza, prawdopodobnie typu AA86 o mocy 75KM.

 

Już niebawem samochód będzie eksponowany w Muzeum Tarpana wspólnie z osobno pokazywanymi mechanizmami zaprojektowanymi przez prof. Dzidę: skrzynią redukcyjno-rozdzielczą, przekazaną bezpłatnie przez Politechnikę Poznańską dzięki pomocy prof. Krzysztofa Wisłockiego.

 

Gerard Radecki
Kurator Muzeum Tarpana


powered by