Sztychy Johanna Eliasa Ridingera

W zbiorach artystycznych Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno - Spożywczego w Szreniawie, w dziale grafiki, na szczególną uwagę zasługują miedzioryty niemieckiego artysty Johanna Eliasa Ridingera. Jedenaście grafik należy do cyklu  osiemnastu miedziorytów z 1734 r., którego pełen tytuł brzmi Neue Reit Schul vorstellend einen vollkommenen Reuter in allen Lectionen Erster Theil inventiert und verlegt von Johann Elias Ridinger Anno 1734 in Augspurg (Nowa szkoła jazdy prezentująca jeźdźca doskonałego we wszystkich ćwiczeniach, w pierwszej części, wymyślona i wydana przez Johanna Eliasa Ridingera w 1734 r. w Augsburgu).

Sztychy, które przedstawiają figury wyższej szkoły jazdy konnej, zostały zakupione do zbiorów muzealnych 2 października 1968 r. od Zofii Wykowskiej z Poznania. Ostatni miedzioryt pt. Crouppade lincks (Krupada w lewo), który trafił do zbiorów w 2007 r. jako dar ze Stadniny Koni w Posadowie, jest powtarzającą się odbitką z tegoż cyklu.

Wszystkie opisywane grafiki z cyklu mają ten sam format – odcisk płyty miedziorytniczej ma wymiary 54 x 39 cm. Każda z grafik składa się z trzech części: przedstawieniowej, sygnaturowej i inskrypcyjnej. Warstwa przedstawieniowa prezentuje figurę jeździecką. Warstwa sygnaturowa podaje sygnaturę autora i wydawcy oraz skrót informujący o przywileju cesarskim chroniącym dzieło przed kopiowaniem. Całości dopełnia trójjęzyczna warstwa inskrypcyjna, która identyfikując daną figurę jeździecką, pełniła rolę tytułu grafiki.

/Hanna Ignatowicz/

 

Grafika 1

Grafika 1

Tytuł: Stęp wzdłuż muru w prawo /Le pas aux murilles par la droite; Der Schritt gerade aüs an der wand rechts; Passus recta ad parietem ad dextram/

Opis: Jeździec ubrany jest w sukienny habit, kapelusz trójgraniasty i wysokie skórzane buty z ostrogami oraz zapinaną na guziki cholewką. Na rękach nosi rękawiczki, w prawym ręku trzyma bat ujeżdżeniowy, a w lewym wodze. Artysta oddał piękno sylwetki końskiej, eksponując szczegóły anatomiczne oraz falistą grzywę, długi ogon i elegancki chód. Jeździec przy użyciu kiełzna munsztukowego doprowadza do tzw. zganaszowania, czyli takiego ustawienie głowy konia, przy którym potylica jest najwyższym punktem, a linia czoła i nosa zostaje zbliżona do pionu. Tylko jeźdźcy o dużym doświadczeniu potrafią wykonać właściwie ganaszowanie konia. Dlatego przedstawiona figura potwierdza zdolności dresażysty, który prowadzi posłuszne zwierzę przy murze placu. W tle artysta przedstawił drzwi z dekoracyjnym obramieniem w kształcie uszaków. Zwraca uwagę gra światła i cienia, która eksponuje postać jeźdźca i kare umaszczenie konia. 

Sygnatury: na płycie lewo dół: avec P. S. C. M., na środku Johann Gottfrid Seüter Sculpsit (wyrytował Johann Gottfrid Seuter), prawo dół: Joh. El. Ridinger inv. des. et exc. A. V.

 

Grafika 2

Grafika 2

Tytuł: Kłus w prawo po szerokim kole /Le Trot à droite sur le Cercle Large; Der Trap rechts in einem meiten Circul; Succussatio a dextris in Circulo Larg/

Opis: Miedzioryt prezentuje rozpędzającego się konia, który dynamicznie wyrzuca nogi do przodu w kłusie. Artysta zaakcentował umięśnioną szyję, która wygięła się łukowato pod wpływem zganaszowania pyska za pomocą tzw. czarnej wodzy. Składa się ona z dwóch rzemieni, które przypina się z obu stron do popręgu, mniej więcej na wysokości kolan jeźdźca i przeprowadza od środka do zewnątrz przez kółka kawecana do ręki jeźdźca. Czarna wodza prowokuje konia do ganaszowania bez zbierania wodzy i wymaga od jeźdźca dużych umiejętności. Dynamizm kompozycji podkreśla postawa konia, jego rozwiana grzywa, ale również postać młodego jeźdźca, ujętego w sposób portretowy, który kieruje spojrzenie wprost na widza. Na głowie nosi tricorne, spod którego wydostają się falujące na wietrze loki peruki. Rozpięty habit, którego poły zostały spięte po bokach dla wygody jazdy, ukazuje kamizelkę zapiętą pod szyję na rząd guzików. Do siodła przy prawej nodze przytroczono myśliwski róg. Na tło architektoniczne przedstawienia składa się mur otaczający plac maneżowy, na którym po lewej stronie stoi monumentalna waza z bluszczem oraz arkady ozdobione półkolumnami korynckimi i zwieńczone balustradą z wazami. 

Sygnatury: na płycie lewo dół: avec P. S. C. M., prawo dół: Joh. El. Ridinger inv. des. et exc. A. V.

 

Grafika 3

Grafika 3

Tytuł: Galop w lewą stronę /Le Galop à Gauche; Der Galop gerad aüs lincks; Cursus Equi Citatior a sinistris/

Opis: Jeździec ubrany jest zgodnie z zasadami mody panującymi w pierwszej poł. XVIII w., czyli w szeroki, fałdzisty po bokach justaucorps  z wysokimi dekoracyjnymi mankietami. Trzyma się on z gracją w siodle, lewą ręką prowadzi konia przy pomocy wodzy, zaś w prawej, którą założył na plecy, trzyma bat. Na głowie nosi tricorne, spod którego spływa na plecy długi warkocz peruki, tzw. harcap. Przy boku jeźdźca znajduje się krótki miecz. Zwraca uwagę piekno muskulatury ciała zwierzęcia i jego siwe umaszczenie. Skurtyzowany ogon, o który zaczepiono skórzany pasek z pętlą, tzw. podogonie, podkreśla mięsnie zadu. Dresaż odbywa się na terenie parku, o czym świadczy detalicznie oddana roślinność w tle przedstawienia. 

Sygnatury: na płycie lewo dół: avec P. S. C. M., prawo dół: Joh. El. Ridinger inv. des. et exc. A. V.

 

Grafika 4

Grafika 4

Tytuł: Parada na koniu kłusującym w lewo /Parade du Cheval trottant à gauche; Die parade im Schritt lincks; Parada pedetentem pro gredientis ad sinistram/

Opis: Parada jest dosyć trudną figurą i polega na wykonaniu zespołu sygnałów przekazywanych za pomocą dosiadu, łydek i rąk jeźdźca prowadzących do prawidłowego zatrzymania konia. Grafika prezentuje wyprostowaną i statyczną postać jeźdźca, ubranego w tricorne, habit oraz wysokie buty z ostrogami, która kontrastuje z dynamiczną postacią zwierzęcia. Jeździec przy pomocy czarnej wodzy przypiętej do kawecana oddziaływującego precyzyjnie na pysk konia, zatrzymuje nagle rozpędzonego rumaka, który przenosi ciężar ciała na tylne nogi, zamiatając falującym ogonem ziemię na placu maneżowym. Subtelne kontrasty światłocieniowe na ciemnej skórze, drganie mięśni oraz długa grzywa zapleciona w warkocz i zdobione ogłowie nadają sylwetce końskiej wdzięku i elegancji. Całość dopełnia widoczna po prawej stronie barokowa rzeźba ogrodowa przedstawiająca dwa putta. Trzymają one elementy uzbrojenia: miecz, hełm oraz kołczan ze strzałami. 

Sygnatury: na płycie lewo dół: avec P. S. C. M., prawo dół: Joh. El. Ridinger inv. des. et exc. A. V.

 

Grafika 5

Grafika 5

Tytuł: Pasaż na ścianę w lewo /Passager à la muraille à gauche; Passagieren na der wand lincks; Progressus ad Parietis sinistram/

Opis: Pasaż to kolejny element ujeżdżania polegający na powolnym kłusie, podczas którego koń wysoko podnosi nogi. Ridinger przedstawił jeźdźca, który przy pomocy wodzy i odpowiedniego dosiadu kieruje koniem. Ten z kolei z gracją podnosi wysoko przednią nogę i zdaje się stąpać w stronę muru. Artysta oddaje szczegółowo budowę anatomiczną konia, eksponując jego umięśnioną szyję z misternie zaplecioną w warkocz grzywą, mocne mięśnie nóg i zadu, falisty ogon oraz tarantowate umaszczenie. Brakuje motywów architektury czy roślinności w tle, które nadawały wyżej opisywanym przedstawieniom barokowej dekoracyjności. Jednolita faktura ściany stanowiąca tło przedstawienia sprawia, że uwaga widza całkowicie skupiona jest na grupie jeźdźca i konia. 

Sygnatury: na płycie lewo dół: avec P.S.C.M, prawo dół: J. E. Ridinger inv. des. et excud. Aug. Vind.

 

Grafika 6

Grafika 6

Tytuł: Cofanie konia na ścianę /Reculer à la muraille; Das zürück gehen an der Wand; Rretrogressus ad Parietem/

Opis: Grafika prezentuje moment, w którym przechylony lekko do tyłu jeździec ściąga wodze i kieruje konia zadem na ścianę. Sylwetka jeźdźca z batem dominuje nad postacią zwierzęcia, które posłusznie ugina tylne nogi, a odpychając się przednimi wycofuje się pod mur. Aby właściwie wykonać tę figurę, koń powinien robić równe, wyraźne, pełne wykroki, przy czym przód i zad (kończyny przednie i tylne) mają posuwać się po tej samej linii. Artysta oddaje z precyzją siwą maść konia oraz muskulaturę jego nóg, piersi i zadu.

Sygnatury: na płycie lewo dół: avec P. S. C. M., prawo dół: J. E. Ridinger inv. des. et excud. Aug. Vind.

 

Grafika 7

Grafika 7

Tytuł: Kurbeta w prawo /Courbette à droite; Courbetten rechts; Courvetta ad dextram/

Opis:  Kurbeta jest figurą klasycznej szkoły jazdy, podczas której koń z pozycji lewady porusza się do przodu podskokami, mając nogi tylne ugięte w stawach skokowych. Grafika przedstawia jeźdzca z profilu. Ubrany jest on w elegancki habit, na głowie nosi tricorne, spod którego na plecy spływa długi warkocz peruki. W lewej ręce trzyma wodze, a w prawej uniesiony bat. Koń zawisł w powietrzu przednimi nogami, zaś tylne mocno ugiął, kierując zad ku ziemi. Artysta szczegółowo oddał długi pysk konia z wypukłym okiem, umięśnioną szyję i wydatny zad. Przedstawienie zwieńczone jest ozdobnym detalem architektonicznym obrośniętym bluszczem. 

Sygnatury: na płycie lewo dół: avec P. S. C. M., prawo dół: Joh. El. Ridinger inv. des. et excud. A. V.

 

Grafika 8

Grafika 8

Tytuł: Piruet po małym kole w prawo /Pirouette sur le petit Cercle à droite; Pirouette aüf einem kleinen Circul rechts; Circumagitatio in Circulo Parvo ad dextram/

Opis: W tym ćwiczeniu koń wygina szyję w kierunku, w którym wykonuje piruet. Jego zad nie może być podczas obrotu nieruchomy, ale powinien wznosić się i opadać rytmicznie zgodnie z rodzajem chodu, gdyż figurę można wykonać w stępie lub w galopie. Koń może zakreślić koło o średnicy mierzącej 0,5 metra. Grafika przedstawia moment, w którym koń krzyżuje tylne i przednie nogi, wyginając szyję w prawo. W ten sposób korpus konia widoczny jest z boku, a pysk en face. Jeździec przy pomocy wodzy skręca szyję konia w prawą stronę i rozpoczyna piruet po kole. Koń z gracją wykonuje polecenie i zdaje się tanecznym ruchem przemieszczać w wyznaczonym kierunku. Doświadczony jeździec pewnie siędzi w siodle, lewą ręką ściska wodze, a w prawej unosi bat. Patrzy wprost na widza, a w jego portretowo ujętej twarzy zwracają uwagę duże oczy i wydatny nos. 

Sygnatury: na płycie lewo dół: avec P. S. C. M., prawo dół: Joh. El. Ridinger inv. des. et excud. A. V.

 

Grafika 9

Grafika 9

Tytuł: Krupada w lewo /Croupade à gauche; Crouppade lincks; Croupada ad sinistram/ Opis: Figura polega na skoku konia z tylnymi nogami podciągniętymi pod brzuch. Jest to trudna ewolucja, wymagająca od konia dużej zwinności. W poprawnie wykonanej krupadzie, według Hiszpańskiej Szkoły Jazdy w Wiedniu, koń powinien zawisnąć horyzontalnie nad ziemią, a jego podciągnięte kończyny przednie i tylne powinny znajdować się na tym samym poziomie. Grafika prezentuje moment, w którym koń zawisa nad ziemią z podciągniętymi przednimi i tylnymi nogami. Dynamikę przedstawienia akcentują: rozwiana grzywa, piana tocząca się z pyska zwierzęcia, uniesiony bat i rozwiane poły habitu jeźdźca. Na piasku widać zarysowany cień skaczącego konia. Tło stanowi mur placu maneżowego. 

Sygnatury: na płycie lewo dół: avec P. S. C. M., prawo dół: Joh. El. Ridinger inv. des. et excud. A. V.

 

Grafika 10

Grafika 10

Tytuł: Balotada w prawo /Palottade à droite; Palota den rechts; Pallotada ad dextram/ 

Opis: Balotada jest bardzo trudną i forsującą konia i jeźdźca figurą klasycznej ekwitacji: koń staje na tylnych nogach unosząc swe ciało do góry i następnie wykonuje na nich skok do góry i do przodu. Następnie spada na cztery nogi. Jest to skok podobny do krupady, ale tylne nogi są wyprostowane, a nie podciągnięte pod brzuch. Artysta przedstawił moment, w którym zwierzę odrywa się od ziemi razem z jeźdźcem. Ten z kolei sztywno wyprostowany trzyma w lewym ręku wodze, a w prawym bat, którym uderza po zadzie zwierzęcia. Dynamiczna scena rozgrywa się w przestrzeni parku. 

Sygnatury: na płycie lewo dół: avec P. S. C. M., prawo dół: Joh. El. Ridinger inv. des. et excud. A. V.

 

Grafika 11

Grafika 11

Tytuł: Kapriola prosto przed siebie /Caprioles par le Droite; Capriol gerad aüs, Capriolus rect/

Opis: Kapriola jest figurą wyższej szkoły jazdy i polega na tym, że koń wybija się w górę z czterech kończyn i będąc jeszcze w powietrzu, wyrzuca obie tylne nogi do tyłu. Artysta uwiecznił moment, w którym koń wykonuje scharakteryzowaną powyżej figurę. Dynamizm kompozycji akcentuje poza zwierzęcia zatrzymanego w kadrze wyskoku, jego rozwiana grzywa oraz powiewające włosy i poły habitu jeźdźca. Grupa figuralna jest mocno oświetlona i rzuca cień na mur, przy którym wykonuje kapriolę. 

Sygnatura: na płycie lewo dół: avec P. S. C. M., prawo dół: Joh. El. Ridinger inv. des. et excud. A. V.

 

 

Więcej na temat niniejszych grafik mogą się Państwo dowiedzieć na podstawie lektury artykułu Hanny Ignatowicz Twórczość Johanna Eliasa Ridingera na podstawie grafik ze zbiorów artystycznych Muzeum Narodowego Rolnictwa [w:] „Rocznik MNRiPRS” t. 26.


powered by