STRENG VERBOTEN. Wielkopolska wieś w latach 1939-1945 - wystawa czasowa

Orka w wykonaniu Bessarabendeutschów, fotografia z albumu przedstawiającego życie niemieckiej wiejskiej społeczności w Kraju Warty w latach drugiej wojny światowej, ze zbiorów Muzeum Narodowego Rolnictwa w Szreniawie
Kliknij!

Wystawa czasowa

STRENG VERBOTEN. Wielkopolska wieś w latach 1939-1945

4 września – 30 listopada 2020 r.

pawilon nr 8

 

W roku 2020 przypada 75 rocznica zakończenia II wojny światowej. Z tej okazji w Muzeum Narodowym Rolnictwa w Szreniawie przygotowano wystawę czasową poświęconą dziejom wsi i rolnictwa wielkopolskiego w latach okupacji niemieckiej 1939–1945. Niewątpliwie był to jeden z najtragiczniejszych okresów w dziejach narodu polskiego. Polacy i polscy Żydzi zostali poddani bezpośredniej i pośredniej eksterminacji. Zagrabiono ich majątek, doszło do gigantycznej migracji ludności. Działania okupanta w ogromnym stopniu wpłynęły na gospodarkę – na rolnictwo, przemysł i handel, jednocześnie zmieniając, niekiedy na zawsze położenie i losy podbitej ludności.

Przygotowana wystawa powstała z myślą zwrócenia uwagi na ogrom wszystkich tych zmian, które zaistniały na wielkopolskiej wsi. Chociaż w tytule mowa jest o Wielkopolsce, to terytorialnie wystawa obejmuje cały obszar Kraju Warty (Reichsgau Wartheland), czyli oprócz przedwojennego województwa poznańskiego także część ziem wchodzących w skład województw pomorskiego, łódzkiego i warszawskiego. Funkcję Namiestnika Rzeszy w Kraju Warty, co miało niebagatelne znaczenie dla dziejów Wielkopolski w tym okresie, pełnił zagorzały nazista, pochodzący ze Środy Wielkopolskiej SS-Obergruppenführer Arthur Karl Greiser. Jego osobista niechęć i wrogość w stosunku do Polaków znalazły odzwierciedlenie w prowadzonej polityce, której głównym celem była eksterminacja bezpośrednia i pośrednia przejawiająca się w restrykcyjnym prawie w stosunku do podbitej ludności cywilnej, grabież mienia oraz wysiedlenie jak największej liczby Polaków poza granice Kraju Warty głównie do Generalnej Guberni i tym samym stworzenie przestrzeni życiowej tzw. Lebensraum dla Niemców pochodzących głównie z innych krajów Europy. 

Dzieje wsi polskiej pod okupacją hitlerowską postrzegane są zazwyczaj poprzez losy ludności w Generalnej Guberni, a w szczególności kojarzone są z akcjami pacyfikacji wsi lubelskich i zamojskich. Położenie ludności na ziemiach bezpośrednio wcielonych do III Rzeszy, tak jak to miało miejsce w Kraju Warty, jest mniej znane, lecz nie mniej tragiczne. Terror, represyjne prawo, eksterminacja bezpośrednia – egzekucje, zsyłki do obozów koncentracyjnych, eksterminacja pośrednia – praca przymusowa, trudne warunki egzystencji i związane z tym choroby, wysiedlenia i przesiedlenia, a przede wszystkim pozbawienie wszelkiej własności nieruchomej i ruchomej składają się na obraz życia codziennego rodzimej ludności. W efekcie prowadzonej polityki antypolskiej ze wsi usunięto przedstawicieli duchowieństwa, ziemian i nauczycieli. Usunięto wszystkie osoby mogące stanowić jakiekolwiek potencjalne zagrożenie dla Niemców. Dla nazistów Kraj Warty miał być krainą niemieckich chłopów, społeczności jednolitej rasowo, duchowo i politycznie. Niemcy prowadzili politykę „germanizacji ziemi” w celu stworzenia krainy, która miała stać się spichlerzem Rzeszy. Władze niemieckie inwestowały w rolnictwo, w jego mechanizację. Sprowadzały i upowszechniały nowe rasy zwierząt gospodarskich, promowały uprawę wybranych roślin polowych i ogrodowych. Dużą wagę przywiązywano do nawożenia, melioracji oraz zalesień słabych gleb. Planowano rozbudowę sieci komunikacyjnej i poprawę warunków bytowych ludności niemieckiej w celu zahamowania jej odpływu do miast. Wbrew oczekiwaniom władz Niemcy przesiedleni do Kraju Warty nie stanowili jednolitej grupy, a ich sposób gospodarowania był bardziej zachowawczy. W wielu wypadkach prowadzili oni gospodarkę rabunkową nazywaną przez Polaków „obyczajem szarańczy”.

 

Na wystawie zaprezentowano zbiory:

  • Archiwum Państwowego w Poznaniu
  • Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu
  • Biblioteki Publicznej Miasta i Gminy im. Antoniego Małeckiego w Obornikach
  • Instytutu Zachodniego w Poznaniu
  • Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie
  • Muzeum Martyrologicznego w Żabikowie
  • Muzeum Miasta Turku im. Józefa Mehoffera
  • Muzeum Regionalnego im. dr H. Florkowskiego w Kościanie
  • Muzeum Regionalnego im. Hieronima Ławniczaka w Krotoszynie
  • Muzeum Regionalnego w Jarocinie
  • Muzeum Regionalnego w Stęszewie
  • Muzeum Regionalnego w Wolsztynie
  • Muzeum Śremskiego w Śremie
  • Wielkopolskiego Muzeum Niepodległości w Poznaniu
  • Kolekcjonerów prywatnych

 

 

/M. Pietrzak, M. Niestrawski/


powered by