Siewnik „Simplex” Fabryki Maszyn Rolniczych Nitsche i S-ka

Kliknij!

      Siewniki rzędowe to maszyny rolnicze, które zdają się niewiele różnić miedzy sobą. Każdy siewnik posiada skrzynię nasienną, koła, aparat wysiewający i redlice. Za wydawałoby się dość typowym obiektem może iść jednak bogata historia.

      Jednym ze znajdujących się w zbiorach Muzeum Narodowego Rolnictwa w Szreniawie siewników jest „Simplex” (łac. „prosty”) – konny siewnik rzędowy wyprodukowany w poznańskiej fabryce Nitsche i Spółka. Była to maszyna, w której stosowano rozwiązania niemieckiej firmy Friedricha Dehne z Halberstadt. 

 

Kliknij!

  Ze względu na brak tabliczki znamionowej trudno jednoznacznie stwierdzić, kiedy prezentowany siewnik opuścił fabrykę braci Franciszka i Piotra Nitsche. Sama fabryka została założona w 1911 roku, a zamknięto ją po wybuchu wielkiego kryzysu gospodarczego, w latach 30. XX wieku (reaktywowała się w latach drugiej wojny światowej, kierowana przez Niemca Gustava Scherfke). Dodatkową wskazówką na temat powstania siewnika jest fakt, że „Simplex” był reklamowany w datowanym na rok 1928 katalogu fabryki Nitsche i S-ka. Wizerunek tego siewnika pojawiał się też w ogłoszeniach prasowych z 1924 roku. Warto nadmienić, że niemieckie „Simplexy” były oferowane już w 1912 roku, a różne ich odmiany sprzedawano jeszcze w końcu lat 30. XX wieku.

      Bracia Nitsche produkowali siewniki „Simplex” w różnych wersjach. Różniły się one przede wszystkim szerokością roboczą. W katalogu z 1928 roku wyróżniano trzy szerokości: 2,5; 3 i 4 m. Ważyły one odpowiednio: 775, 875 i 1090 kg. Urządzenie o największej szerokości roboczej wyróżniało się dwoma wałkami aparatu wysiewającego. Mniejsze siewniki miały tylko jeden wałek. Od szerokości roboczej zależała liczba redlic, a co za tym idzie – liczba wysianych za jednym przejazdem rzędów zboża. Najmniejszy z „Simplexów” był fabrycznie wyposażany w 19-21 redlic do zboża, średni siewnik – w 21-24 redlice, a największy – w 29-31 redlic. Na życzenie klienta liczbę redlic można było zmniejszyć, a za dodatkową opłatą – zwiększyć.

      Opisywany eksponat ze zbiorów MNR to siewnik o szerokości roboczej 2,5 m. Skrzynia nasienna posiada 23 gniazda do przewodów nasiennych, ale aktualna liczba redlic wynosi 14. Trudno stwierdzić, czy pierwszy klient zażyczył sobie takiej ich liczby, czy też kilka zostało zniszczonych (bądź zdemontowanych) w trakcie eksploatacji. W siewniku zastosowane są redlice tzw. „europejskie”. Redlice tego typu były ciągnione przez ramę siewnika i wgniatane własnym ciężarem w rolę. Częściowo rozpychały one ziemię na boki. Zaraz po przejściu redlicy ziarno było przykrywane obsypującą się ziemią. Takie rozwiązanie najlepiej nadawało się do pracy na dobrze utrzymanych polach.  

      Ziarno do redlic sypało się ze skrzyni za pomocą spiralnych przewodów nasiennych. Równomierny rozdział ziarna był zapewniany przez aparat wysiewający. W „Simplexie” zastosowano system Hoosiera, zwany też trybikowym, albo roweczkowym. Nasiona były przenoszone za pomocą specjalnych żłobkowanych kółek, które rozmieszczono na wałku. Wałek, za pośrednictwem kół zębatych, był napędzany przez koło siewnika. Im szybciej kręciło się koło, tym szybciej obracał się wałek z kółkami żłobkowanymi, więc szybciej sypało się ziarno. Nasiona zbóż różnią się jednak między sobą. W związku z tym w siewnikach zakładano różne koła zębate, zależnie od stosowanego ziarna. Ziarna znacznie większe (np. fasoli, bobu itd.) wymagały zakładania innych kółek wysiewnych.

      W ciągu swej co najmniej 80-letniej historii szreniawski „Simplex” pracował między innymi w Sędzinach (gmina Duszniki, powiat szamotulski, województwo wielkopolskie). W 1996 roku został zakupiony przez Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie. W 2018 roku siewnik został poddany konserwacji. Efekty pracy konserwatorów można było zobaczyć w czasie szreniawskiego jarmarku wielkanocnego w dniach 24-25 marca 2018 roku oraz na Międzynarodowych Targach Poznańskich, gdzie od 30 listopada do 2 grudnia 2018 roku prezentowana była Narodowa Wystawa Rolnicza.

 

Bibliografia

- Dreyer Klaus, Dehne, dostępny w internecie: http://www.landtechnik-historisch.de/historische-landmaschinen/dehne-fr-/, [dostęp: 18 lutego 2019, godz. 9:00].

- „Gazeta Rolnicza”, r. 1924.

- „Głos Lubelski”, r. 1924.

- Grzelak Leszek, Rodzina Nitschów w świetle parafialnych ksiąg metrykalnych i kroniki parafialnej w Dłużynie, „Nasze Jutro”, r. 2015, nr 297.

- Nitsche i Ska. Fabryka Maszyn Rolniczych, Poznań bdw [1928].

- „Poradnik Gospodarski”, r. 1924.

 

/Mariusz Niestrawski/


powered by