Rzemiosło wiejskie

Tradycyjne rzemiosło wiejskie prezentowane jest na powierzchni 260 m2. Jest to dziewięć gałęzi rzemiosła, które odgrywały największą rolę w zaspakajaniu potrzeb mieszkańców wsi: związane z obróbką drewna - ciesielstwo, bednarstwo, kołodziejstwo i stolarstwo; garbarstwo, rymarstwo; tradycyjna obróbka lnu i wełny owczej; garncarstwo oraz kowalstwo. Zbiory pochodzą z całego kraju i reprezentują różne regiony etnograficzne. Założeniem wystawy jest odtworzenie dawnych warsztatów wiejskich: bednarza, cieśli, kołodzieja, stolarza, garbarza i rymarza, garncarza, kowala, włókiennika – tkacza, wraz z ich pełnym wyposażeniem w narzędzia i sprzęt.

Ciesielstwo. Na wystawie pokazane są schematy łączenia ścian w narożach budynków drewnianych. Przedstawione są też narzędzia ciesielskie: topory ciesielskie, świdry, piły. Większość spośród eksponatów pochodzi z Wielkopolski, ale są też narzędzia pozyskane do zbiorów na: Podlasiu, Kurpiach, Suwalszczyźnie, Kaszubach, w Polsce centralnej i w Polsce południowej.

Bednarstwo. Odtworzony został warsztat pracy rzemieślnika - ława bednarska, zwana „kobyłką”, kozły drewniane oraz krępownika - urządzenia do ściągania beczek. Ekspozycję dopełniają różnego typu strugi bednarskie a także wątorniki., piły, siekiery, topory, noże, świdry. Zgromadzone eksponaty, pochodzą z różnych regionów Polski. Najwięcej jednak narzędzi, wykonanych w latach 40. XX wieku pochodzi z Wielkopolski, m.in. z: Kąkolewa (pow. leszczyński, woj. wielkopolskie), Bród (pow. nowotomyski, woj. wielkopolskie) oraz z Wrześni (pow. wrzesiński, woj. wielkopolskie).

Kołodziejstwo. Na wystawie znajduje się stół stolarski, tokarka o napędzie ręcznym, świdry kołodziejskie, urządzenie do mocowania szprych. Cennym nabytkiem jest pochodzące z lat 30. XX wieku, ze Szreniawy (pow. poznański, woj. wielkopolskie), urządzenie do toczenia czopów okrągłych, tzw. „buk”. Ekspozycję uzupełniają, między innymi: kolekcja toporów i pił, duże łyżkowe, wykonane przez kołodzieja koła, przykłady jego pracy, łokieć drewniany do pomiarów, tokarka pasowa o napędzie ręcznym do toczenia.

Stolarstwo. Ekspozycja przedstawia wyposażenie warsztatu stolarskiego z początku XX wieku. Na ekspozycji zaprezentowano kompletne wyposażenie warsztatu stolarskiego: piły (szczególnie ramowe) oraz strugi (różne typy). Na szczególną uwagę zasługuje kolekcja strugów oraz tokarka o napędzie ręcznym. W szeregu innych narzędzi, znalazł się sprzęt drobny – różnego rodzaju dłuta, świdry, ściskacze i przyrządy do mierzenia. Eksponaty pochodzą z różnych regionów kraju, m.in. z Beskidu Żywieckiego (na przykład Pewel Wielka w pow. żywieckim, woj. śląskie), z Małopolski (na przykład Naruszyna w pow. nowotarskim i Pisarzowa Męcina w pow. limanowskim; woj. małopolskie), z Kurpi Zielonych (np. Ołtarze Gołacze w pow. ostrowskim, woj. mazowieckie). Największy zbiór stanowią eksponaty pochodzące z terenu Wielkopolski, m.in. z Buku w pow. poznańskim, Brodu (pow. nowotomyski), Szreniawy koło Poznania i Sapowic koło Stęszewa (wszystkie w pow. poznańskim).

Garbarstwo. Na wystawie przedstawione są kosy garbarskie, „bloch”, zwany też „opołem”, służący do usuwania sierści i urządzenie do prostowania fałd skóry tzw. rekownica, pochodace sprzed 1945 roku. Narzędzia wykonane w latach 30 XX wieku, pochodzą z pracowni Józefa Chmielnika z Lwówka Wlkp. (pow. nowotomyski, woj. wielkopolskie).

Rymarstwo. Na wystawie oprócz drobnych narzędzi rymarskich jak: dziurniki, narzynki do krojenia skór oraz tzw. brzeżniki do wycinania krawędzi, na uwagę zasługuje kobyłka rymarska oraz maszyna do szycia skór firmy SINGER, świadcząca o postępie technicznym wkraczającym do tradycyjnego warsztatu rymarza wiejskiego.

Włókiennictwo. Zgromadzone liczne narzędzia i urządzenia do przerobu lnu, konopi, wełny pochodzą z różnych regionów Polski. Stanowią jednak określoną całość asortymentową, ale regionalną różnorodność. Na ekspozycji zaprezentowany został sprzęt do wstępnej obróbki lnu z połowy XX wieku: przęślice, kądziele, szczotki do lnu, kołowrotki, grotownica dwurzędowa i snowadło, na warsztacie tkackim kończąc. Większa część prezentowanego na wystawie sprzętu: grzebienie, szczotki, międlice i cierlice, pochodzi z lat 30. XX wieku, ze wsi Tądów Górny i Ostrów Warcki; obie w powiecie sieradzkim, woj. łódzkie oraz z miejscowości Jeziorsko (pow. turecki, woj. wielkopolskie). Liczną grupę eksponatów stanowi sprzęt nabyty w latach 60. XX wieku we wsi Klon (pow. ostrzeszowski, woj. wielkopolskie). Wśród kołowrotków wyróżnia się profilowany, pokryty malaturą, kołowrotek z Podlasia. Z Chochołowa (pow. tatrzański, woj. małopolskie) pochodzi grzebień do odziarniania lnu zwany „rafą”. Na ekspozycji znajdują się wełniane tkaniny dwuosnowowe: dywan „Gajówka”, autorstwa D. Bujnowskiej z Węgrowa (pow. węgrowski, woj. mazowieckie) oraz czarno-żółta dwuosnowowa tkanina autorstwa A. Kochanowskiej z Janowa (pow. sokólski, woj. podlaskie). Na wystawie znajduje się stanowisko interaktywne – model krosien tkackich, na którym zwiedzający mogą sprawdzić swoje umiejętności w tkaniu.

Garncarstwo. Ekspozycja prezentuje wyroby gliniane z różnych regionów Polski. Kolekcja charakteryzuje ceramikę pod względem techniki wykonania - ceramika siwa, ceramika biskwitowa, ceramika glazurowana; pod względem różnorodności form, funkcji oraz zdobnictwa. Rzeźba ceramiczna przedstawia zajęcia mieszkańców wsi związane z rokiem agrarnym. Wystawę dopełnia koło garncarskie o napędzie nożnym.*

Kowalstwo. Na wystawie przedstawione zostało wyposażenie kuźni, od drobnych, ale licznych narzędzi poczynając, m.in. różnego rodzaju młotki, cęgi, szczypce, pobijaki, komplety narzędzi do podkuwania koni, wśród nich dłuta do czyszczenia kopyt, miary do kół i obręczy, poprzez miechy kowalskie, aż do jedno i dwurożnych kowadeł. Eksponaty pochodzące z nieistniejących już dzisiaj kuźni w małych miasteczkach – z Opalenicy (pow. nowotomyski, woj. wielkopolskie) i Puszczykowa (pow. poznański, woj. wielkopolskie). Kowadła pochodzą z XVII i XIX wieku, a jedno z nich przypuszczalnie z wieku XVI. Do najcenniejszych należą: kowadło dwurożne datowane na rok 1644 ze wsi Chądzyny Krusze (pow. mławski, woj. mazowieckie); kowadło dwurożne ze wsi Wydawy (pow. rawicki, woj. wielkopolskie).a także kowadło dwurożne z 1842 roku, ze wsi Podmokle Wielkie (pow. zielonogórski, woj. lubuskie), użytkowane jeszcze do lat 50. XX wieku.

*Dokładną próbę scharakteryzowania  muzealnego zbioru ceramiki  podjęto w opisie sztuki ludowej w zbiorach Muzeum w Szreniawie, zgodnie z przyjętym w połowie XX wieku przez etnografów nowym zaszeregowaniem garncarstwa - z rzemiosła garncarskiego do sztuki ludowej. Zmieniła się w tym czasie funkcja ceramiki ludowej, zmienił się jej odbiorca.

/Hanka Wawruch/

 
 

 

 
 

powered by