Rower

Rower, nr inw. T-2447. Łęka Wielka (pow. gostyński, woj. wielkopolskie), wyk. pod koniec XIX wieku. Wytwórca: Melchior Urbaniak

Możliwe, że najstarszym zachowanym rowerem z Wielkopolski o dwóch kołach równych jest rower (nr inw. T-2447), darowany w 1967 roku do zbiorów Muzeum w Szreniawie przez rodzinę państwa Urbaniaków. Jest on jednym z najcenniejszych i najciekawszych zabytków Muzeum. Pojazd pochodzi z Łęki Wielkiej, wsi położonej na terenie powiatu gostyńskiego (woj. wielkopolskie), wykonany pod koniec XIX wieku przez kowala Melchiora Urbaniaka. Ramę roweru wykonano z metalu, natomiast niektóre elementy jak szprychy, pedały, siodełko oraz rączki są z drewna.

 

 

 

Krótka historia rowerów 

Historia roweru wywodzi się od prostego pojazdu dwukołowego, na którym jeżdżono siedząc okrakiem i odpychając się nogami od ziemi. W 1813 roku Badeńczyk K. F. von Drais skonstruował dwukołowy pojazd wyposażony w zwrotne przednie koło. Następnym etapem ewolucji roweru było wyposażenie pojazdu w pedały. Powstał wtedy bicykl (welocyped), napędzany pedałami. W 1885 r. Anglik J. K. Sterley ulepszył rower wyposażając go w koła o jednakowej średnicy i rozpoczął jego produkcję handlową pod nazwą „Rover". Stosowane początkowo żelazne obręcze zastąpiono w 1868 r. pełnym ogumieniem, a od 1889 roku wprowadzano opony pneumatyczne. 

W Polsce przed drugą wojną światową działało kilka firm zajmujących się produkcją rowerów. Części do nich były zarówno produkowane w Polsce, jak i sprowadzane z Anglii lub Niemiec. Każde większe miasto miało co najmniej jedną firmę rowerową. Ramy zazwyczaj produkowano na miejscu, a części do rowerów sprowadzano. W Poznaniu działała firma Kastor, której właścicielem był H. Grześkowiak (skład rowerów i przyborów oraz warsztat reparacyjny, przy ul. Św. Marcin 55). Sprzedaż rowerów prowadził F. Wylegała (siedziba tej firmy znajdowała się przy ul. Mylnej 5). W Bydgoszczy skład rowerów prowadzili E. i W. Jahr oraz K. Jahr. Składy rowerów znajdowały się również w mniejszych miastach. Po drugiej wojnie światowej większość zakładów polskich przestała istnieć. Używano rowery sprowadzane z Niemiec „Mifa” oraz rowery polskie „Bałtyk”. Nabywano też rowery „Popularne” (ROMET w Bydgoszczy), produkowane do początku lat 1990. . W latach późniejszych zaczęto używać rowery składaki oraz rowery górskie.

 

Czy wiesz, kto jeździł na rowerach?

Na wsi wielkopolskiej rowery zaczęły się upowszechniać w okresie międzywojennym. Z początku mieli je tylko najbogatsi lub robotnicy dojeżdżający do pracy. Wtedy gospodarze mieli najczęściej po jednym rowerze. Jeździli nimi przeważnie mężczyźni do pracy zarobkowej. Wynikało to ze zwyczajowego podziału prac w rodzinie na męskie (w tym praca zarobkowa) i kobiece (dom, dzieci). Z wywiadów z mieszkankami wsi w województwie wielkopolskim: „Kobiety rowerami nie umiały jeździć i nie kupowały ich”. Jednak niektóre panie potrafiły się nauczyć jazdy na rowerze.

O powszechności tego środka transportu świadczy fakt przedstawienia Starego Marycha (postać literacka z Poznania) z rowerem.

 

Czy wiesz, jak powstała nazwa „rower”?

„Rower” - to wyraz pochodzenia angielskiego. Nazwa ta pochodzi od nazwy angielskiej firmy Rover, produkującej pojazdy mechaniczne (założona w 1877 r.), która w XIX wieku rozpoczęła wielkoseryjną produkcję rowerów (z ang. rove znaczy "wędrować"). Pierwotnie nosił on nazwę welocyped oraz bicykl i podobnie określany jest w większości nowożytnych języków europejskich.

 

/Maria Walkowiak/


powered by