Przetwórstwo rolno-spożywcze

Wystawa przetwórstwa rolno-spożywczego prezentowana jest z podziałem na poszczególne branże: cukrownictwo, piekarnictwo, przetwórstwo owocowo-warzywne, gorzelnictwo, olejarstwo, mleczarstwo, rzeźnictwo i wędliniarstwo, płatkarstwo. Ekspozycja mieści się w dwóch połączonych ze sobą pawilonach oraz w plenerze wokół pawilonów.

Cukrownictwo. W Konarach na Śląsku powstało cukrownictwo buraczane, jedna z najmłodszych gałęzi przemysłu spożywczego. Tutaj w początkach XIX wieku swoją cukrownię buraczaną zbudował Fr. C. Achard. Na wystawie zlokalizowano wiele cennych i interesujących obiektów dokumentujących produkcję cukru z buraka. Najstarsze eksponowane obiekty pochodzą z II połowy XIX wieku. Są to m.in. błotniarka Krooga oraz polarymetr do oznaczania zawartości cukru w roztworze wyprodukowany przez fabrykę Newmanna z Włocławka około połowy XIX w. Na ekspozycji plenerowej znajduje się między innymi dyfuzor typu robertowskiego z cukrowni Izabelin w Glinojecku zainstalowany w cukrowni najprawdopodobniej tuż przed wybuchem II wojny światowej. Wewnątrz na uwagę zasługują makiety cukrowni z początku XIX wieku i cukrowni z lat 60. XX w. oraz model dyfuzora DdS – pierwszego dyfuzora o działaniu ciągłym. Zwrócić należy także uwagę na cukier w głowach. Niektóre cukrownie produkowały w takiej formie cukier jeszcze po II wojnie światowej. Prezentowane obiekty pochodzą z wielu polskich cukrowni m.in. z Witaszyc, Michałowa, Kościana, Środy Wlkp., Miejskiej Górki, Otmuchowa, Gosławic, Brześcia Kujawskiego czy cukrowni Izabelin. Uzupełnienie ekspozycji cukrownictwa buraczanego stanowią obiekty zlokalizowane w innych pawilonach. Są to kombajny do buraków KBC-1 w pawilonie 12 i Anna prezentowany na terenie folwarku oraz wąskotorowa lokomotywka spalinowa zwożąca wagoniki z burakami do cukrowni w Brześciu Kujawskim (paw. 14).

 
Zobacz ulotkę do wystawy
 
logo STC

Dzięki finansowemu wsparciu Związku Producentów Cukru w Warszawie w 2009 roku zadaszono część cennych obiektów wielkogabarytowych zlokalizowanych na ekspozycji plenerowej. Patronat nad ekspozycją sprawuje Stowarzyszenie Techników Cukrowników w Warszawie.

 

 

 

 

Piekarnictwo. Ekspozycja porusza tematykę piekarnictwa rzemieślniczego, jak i wypieku chleba w domach. Na zewnątrz zlokalizowano trzy czynne do dzisiaj wolno stojące piece chlebowe. Są to - najstarszy z prezentowanych - piec chlebowy z miejscowości Albertowsko k. Grodziska Wlkp., rekonstrukcja pieca z miejscowości Górka k. Trzebawia oraz zbudowany w latach 60. XX w. w gospodarstwie w miejscowości Skarżyn Kolonia piec chlebowy połączony z wędzarnią. Wewnątrz pawilonu zrekonstruowano częściowo dwa piece rzemieślnicze kanałowy i kanałowo-rurkowy. Tuż obok zobaczyć można naczynia do przygotowywania ciasta w piekarni tzw. bajtę, dzieżę mechaniczną z napędem pasowym oraz dzielarki do ciasta. Powszechne jeszcze w połowie XX wieku piekarnictwo domowe reprezentują dzieża, koryto i niecki do zarabiania ciasta, opałki do formowania ciasta, ożogi, łopaty do chleba. Warto zwrócić też uwagę na piec przewoźny firmy Waasia Ofenwerk Haynay i Schl. przeznaczony do wypieku 6-12 bochenków chleba. Ekspozycję urozmaicają elementy młynarstwa tj. żarna obrotowe, na których zwiedzający mogą spróbować zmielić mąkę oraz napędzany elektrycznie model wiatraka-koźlaka w skali 1-10 przybliżający proces przemiału mąki i wyrobu kaszy w wiatrakach.

Na zewnątrz pawilonu zlokalizowane są 3 wolno stojące piece do wypieku chleba, w których przy okazji plenerowych imprez muzealnych odbywają się pokazy wypieku chleba.

Przetwórstwo owocowo-warzywne z winiarstwem. Ekspozycja prezentuje obiekty z zakresu domowego i przemysłowego przerobu owoców i warzyw. Na uwagę zasługuje szczególnie kolekcja trzech miedzianych, ogrzewanych parą kociołków służących do smażenia dżemów, powideł, marmolad, blanszowania warzyw. Wyprodukowane zostały w okresie międzywojennym przez fabrykę Józefa Dziabaszewskiego z Poznania.

Do niedawna znaczący człon ekspozycji stanowiła wystaw obiektów pozyskanych z PRL-owskiej wytwórni win z Lipki k. Piły. W związku z docelową zmianą lokalizacji wystawy część obiektów (prasa do owoców, kadzie do moszczu, pasteryzator do wina w butelkach) została przeniesiona na nowo przygotowywaną ekspozycję w budynku gorzelni. 

Gorzelnictwo. Na ekspozycji ukazane są zabytki związane z produkcją spirytusu surowego w gorzelniach rolniczych. Kompletne wyposażenie gorzelni prezentuje makieta gorzelni rolniczej z Jeżowa k. Ostrowca Świętokrzyskiego. Wykonana w skali 1:20 na podstawie planów z roku 1893 znajdujących się w Archiwum Naukowym Muzeum. Wśród pozostały obiektów uwagę przyciągają obiekty pozyskane z gorzelni rolniczej w Wijewie gm. Włoszakowice, w tym maszyna parowa wytwórni C. Paulus Maschinenfabrik Eisengiesserel z Poznania oraz miedziany aparat odpędowy.

Aktualnie trwają prace nad nową ekspozycją gorzelnictwa w dawnym budynku gorzelni w Szreniawie, która połączona będzie z miniprodukcją.

Olejarstwo. Olejarnie chłopskie w szybkim tempie zaczęły znikać z krajobrazu polskiej wsi w latach 60. XX w. Na ekspozycji prezentowane są elementy tych warsztatów. Są to głównie prażniki, prasy kłodowe, gniotowniki walcowe, ale też stępa nożna do tłuczenia nasion. Po lewej stronie prezentowane jest wyposażenie olejarni mechanicznej z Lwówka Wlkp. a po prawej olejarni chłopskiej z Podhala.

Mleczarstwo. Ekspozycja ukazuje dzieje mleczarstwa na ziemiach polskich. Dzieli się na tematy: odtłuszczanie i pasteryzacja mleka, wyrób masła, wyrób sera twarogowego, serowarstwo karpackie, mleczarnia folwarczna. W pierwszej części szczególny nacisk położono na podkreślenie znaczenia wynalazku Gustawa de Lavala – wirówki służącej do oddzielania śmietanki za pomocą siły odśrodkowej. Wynalezienie wirówki poprzez skrócenie czasu odtłuszczania mleka i podniesienie wydajności przyczyniło się do rozwoju spółdzielczości mleczarskiej i przemysłowego rozwoju mleczarstwa. Przy wyrobie masła zaprezentowano szeroki przekrój maselnic od tłokowych (kierzynek) poprzez kołyskowe, wahadłowe, po bębnowe i korbowo-skrzydełkowe. Ekspozycję uzupełnia kolekcja maselniczek do formowania masła. Zobaczyć też można jaszczyk do formowania masła w kostki. Wśród sprzętu do wyrobu sera twarogowego królują prasy do odciskania serwatki. Wystawę uzupełnia prezentacja sposobów suszenia sera. Sery twarogowe z ukwaszonego mleka to typowo polskie sery produkowane na nizinach. W rejonie Karpat sery produkowano tak, jak w pozostałej części Europy poprzez ścinanie białek mleka za pomocą podpuszczki. Tej tematyce poświęcona jest kolejna wystawa będąca inscenizacją góralskiego szałasu z akcesoriami do wyrobu bryndzy i serów parzonych - oscypków. Ostatnia cześć ekspozycji przedstawia wyposażenie mleczarni folwarcznej. Znajdują się tu m.in. XIX-wieczna wirówka de Lavala, maselnica beczkowa „.Victoria”, chłodnice do mleka, wygniatarka do masła oraz wirówka Gerbera do oznaczania zawartości tłuszczu w mleku.

Rzeźnictwo i wędliniarstwo. Ekspozycja dokumentuje historię rzeźnictwa domowego i rzemieślniczego. Podzielona została na działy: ubój i patroszenie zwierząt, przetwórstwo domowe i rzemieślnicze, przechowywanie i ekspedycja mięsa i wędlin. Obejrzeć tu można takie obiekty jak: noże, topory, niecki, siekacze, maszynki do mięsa, nadziewarki do kiełbas, a także kosz do wędzonego mięsa. W części wystawy odtworzono wnętrze warsztatu masarskiego z okresu międzywojennego z urządzeniami. Na zakończenie warto zwrócić uwagę na lodówkę chłodzoną naturalnym lodem.

Szerzej tematyka przetwórstwa mięsnego prezentowana jest w Oddziale - Muzeum Gospodarki Mięsnej w Sielinku.

/Anna Grześkowiak-Przywecka/


powered by