Pisanki

W zbiorach naszego Muzeum znajduje się obecnie blisko 600 sztuk zdobionych jaj wielkanocnych, popularnie zwanych pisankami. Pochodzą one z różnych  obszarów etnograficznych i zdobione są wieloma technikami, dzięki czemu nasza kolekcja jest zróżnicowana zarówno pod względem regionalnym, jak i wzorniczym.

Przez lata gromadzono jajka zdobione tradycyjnymi metodami, znanymi od wieków (batik, technika rytownicza, oklejanie), a także te bardziej współczesne: malowanki zdobione farbą akrylową czy jajka oklejane koronką klockową.

Najliczniejszą grupę stanowią jajka zdobione najbardziej archaiczną metodą – techniką batikową. To właśnie dzięki tej metodzie wszystkie kolorowe jajka wielkanocne nazywamy pisankami, choć pierwotnie nazwą tą określano tylko i wyłącznie jaja zdobione woskiem nanoszonym za pomocą przyrządu o wąsko zakończonej końcówce – dawniej zwanego pisakiem. Technika ta była znana na terenie całej Polski, toteż pisanki w naszych zbiorach pochodzą zarówno z Podlasia, jak i z Pałuk czy Żagania. Na pisankach dominują wzory geometryczne i roślinne z charakterystycznymi motywami: wiatraczki, grabki, drzewka  czy swastyki.

Pisanka, technika batikowa, wyk. Danuta Haraszkiewicz, Dąbrowa Białostocka, 2005 r.
Obejrzyj galerię.

Kolejną grupę stanowią jajka zdobione techniką rytowniczą, pochodzące głównie ze Śląska Opolskiego, gdzie nazywane są kroszonkami. Zdobione są one w ten sposób, że na zabarwionym wcześniej jajku (dawniej za pomocą barwników naturalnych – kora dębu, sok z buraków, łupiny cebuli itp.) delikatnie ryto różnego rodzaju misterne wzory, najczęściej roślinne. Często też uzupełniano owe wzory okazjonalnym napisami, np. „To jajeczko podarunek za twój słodki pocałunek” itp.

Charakterystyczną grupę tworzą tzw. pisanki łowickie, na których widnieją znane wszystkim motywy z łowickich wycinanek ludowych, wykonane z kolorowego papieru przyklejonego na wydmuszkę jajka.

Inną grupę pisanek, wykonanych, jak poprzednie, za pomocą szeroko rozumianej techniki aplikacyjnej, stanowią pisanki kurpiowskie – wydmuszki oklejane rdzeniem sitowia i kolorową włóczką, które ułożone w odpowiedni sposób tworzą charakterystyczne geometryczne wzory.

Jajko oklejane sitowiem, technika aplikacyjna, wyk. Halina Witkowska, Lemany, 2004 r.
Obejrzyj galerię.

Mniej tradycyjne, choć równie ciekawe,  są pisanki zwane malowankami. Na szczególną uwagę zasługują pisanki Jana Prokopa, który na wydmuszkach  jaj maluje  scenki rodzajowe związane z kalendarzem roku obrzędowego.

Żnaczną część kolekcji wielkanocnych jajek (ok. 400 sztuk) stanowią batikowe pisanki ukraińskie. Wykonane są one przez trzy twórczynie mieszkające we Lwowie, jednakże widnieją na nich wzory regionalne charakterystyczne dla innych obszarów etnograficznych Ukrainy: Bukowiny, Polesia, Wołynia, Huculszczyzny, Łemkowszczyzny czy Podola.

Kolekcja pisanek jest prezentowana na cyklicznej wystawie, którą w naszym Muzeum można oglądać co roku w miesiącu poprzedzającym święta wielkanocne.

/Agnieszka Floryszczak/

 


powered by