obiekt miesiąca stycznia - popiersie Stanisława Staszica

Zobacz galerię

W muzealnym parku, niedaleko pałacu, pawilonu transportu i budynku rządcówki znajduje się popiersie mężczyzny o ascetycznych rysach. Wykonane w betonie przez poznańskiego artystę Jerzego Sobocińskiego w 1971 r. jest jednym z 17 popiersi ukazujących wybitne postaci, które swoimi czynami zasłużyły się dla wsi i rolnictwa. Pamiętacie banknot z lat 1990. o nominale 50 tys. złotych? Szczęśliwi „milionerzy przed denominacją” pamiętają zapewne twarz na nim przedstawioną. To ksiądz Stanisław Wawrzyniec Staszic (ur. 1755 w Pile, zm. 1826 w Warszawie) ukazywany w niezmiennej konwencji: włosy zaczesane do tyłu, oznaczone zmarszczkami czoło, mocno zarysowane brwi i kości policzkowe, głęboko osadzone oczy, prosty długi nos, zaciśnięte usta z kącikami skierowanymi w dół. Surowości przedstawieniu dodaje sztywny, wysoki kołnierz stroju osoby duchownej.  

Dlaczego podobizna tego księdza, prezesa Towarzystwa Przyjaciół Nauk, geologa i społecznika znalazła się w Muzeum Rolnictwa? Niech to popiersie ze zbiorów artystycznych naszego Muzeum stanie się pretekstem do przypomnienia ważnej inicjatywy, która wyrosła na gruncie myśli Staszica, że „dobro powszechne jest dobrem najwyższym”. 

Działo się to w Hrubieszowie, w 1816 r. Sześćdziesięcioletni Staszic realizował marzenie swego życia zakładając w swoich dobrach Rolnicze Towarzystwo Wspólnego Ratowania się w Nieszczęściach. Motywy swojego działania wyjaśnił w swoim życiorysie: 

„...często trafiałem na pytanie, jaki zamiar Stwórcy w człowieku na tym świecie? Co najpewniej gruntuje szczęście stałe człowieka? Przekonałem się, że tylko miłość bliźnich, ziszczana przez dobre czyny, jest szczęściem dla ludzi. Z nimi bowiem ma człowiek najmilsze związki przez wrodzoną mu ludzkość. Najprzyjemniejsze uczucia znajdują się w dobroczynności dla ludzi. Przeto tylko postępuje najlepiej do celu swojego Stwórcy, kto przez ciąg swojego życia poprawi los, powiększy szczęśliwość drugich ludzi. Ten zaś, kto przez swoje życie poprawi i udoskonali los współczesnych lub całych plemion następnych, ten dopełnia całkowicie swojego tu istnienia przeznaczenie, czyli te zamiary, jakie najwyższe jestestwo w jego stworzeniu założyło. W takiem przekonaniu przedsięwzięłem całe moje życie na to poświęcić, abym mógł kilku lub kilkanaście familij los polepszyć i swobodniejszem uczynić ich życie. W tej chęci wcześnie i stale na całe życie ograniczyłem wszystkie moje potrzeby, abym z ich oszczędności dla drugich, ode mnie potrzebniejszych zrobić ofiarę. Szczupły majątek, jaki wziąłem i to, co przez całe życie zebrać mogłem, z największą starannością ku temu raz powziętemu celowi obracałem nieprzerwanie. Byłem stały w przedsięwzięciu, raz obranego sposobu życia nie zmieniłem nigdy aż do śmierci. Z takich, przez 50 lat z oszczędności zbieranych funduszów kupiłem włość Hrubieszowską i urządziłem ją dla szczęścia kilkuset familij, nadawszy im grunta z prawem dziedzictwa”.

Stanisław Staszic zawierając kontrakt z ponad 300 osobami, zrealizował swoją wizję lepszego świata i zapisał się w historii jako pionier ruchu spółdzielczego w Polsce. Członkami towarzystwa byli włościanie i rzemieślnicy, którzy stali się wieczystymi posiadaczami użytkowanych gruntów. Warunkiem przynależności do stowarzyszenia było zobowiązanie do wzajemnej pomocy w wielu dziedzinach życia, a szczególnie podczas pożaru, gradobicia czy nieurodzaju. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości towarzystwo działało jako Towarzystwo Rolnicze Hrubieszowskie Fundacji Staszica, pod pieczą Ministerstwa Rolnictwa i Dóbr Państwowych, które ustanowiło zarząd państwowy i mianowało prezesów. W 1944 r. na podstawie dekretów PKWN towarzystwo zostało rozwiązane a jego dobra znacjonalizowane.

W styczniu 2026 r. będziemy obchodzić 200. rocznicę śmierci ks. Stanisława Staszica. Warto przed tym wydarzeniem zapoznać się z jego myślami zebranymi w takich dziełach jak „Przestrogi dla Polski”, czy w innych opracowaniach poświęconych dokonaniom tego wybitnego Polaka.

/Hanna Ignatowicz/

Polecana literatura: Staszic Stanisław „Krótki rys życia mego”, rękopis, po 1822 r.; Staszic Stanisław „Przestrogi dla Polski”, oprac. Stefan Czarnowski, Wrocław 2003; Hahn Wiktor „Stanisław Staszic: życie i dzieła (z portretem Staszica)”, Wydawnictwa Lubelskiego Komitetu Obchodu Setnej Rocznicy Zgonu St. Staszica, Warszawa 1926; Leśniewski Czesław „Około zgonu Stanisława Staszica: testament, krótki rys życia mego”, drukarnia Wł. Łazarskiego, Warszawa 1929; Molik Witold „Stanisław Staszic (1755–1826)”, Poznań 1980; Olejniczak Józef „Rok 2005 – rokiem Stanisława Staszica. W 250. rocznicę urodzin uczonego”, [w:] „Muzealnictwo” nr 46, Warszawa 2005; Skodlarski Janusz „Nowe spojrzenie na poglądy i działalność Stanisława Staszica”, Łódź, 2010; Adrian Wesołowski „Nieśmiertelny i dobroczynny. Historyczne badanie genezy i charakteru sławy Stanisława Staszica”, [w:] „Kwartalnik Historyczny” R. CXXV, 2018; Artykuł Elżbiety Pawluk vel Kiryczuk na stronie https://nowyobywatel.pl/2013/01/16/utopia-w-hrubieszowie.

 


powered by