OBIEKT LUTEGO: TRZEPACZ DO LNU

Len to wartościowa roślina w przeszłości powszechnie uprawiana. Wykorzystywano ją dwukierunkowo - do produkcji włókna i oleju. Obecnie do produkcji oleju używa się odmian lnu oleistego, którego włókno jest małowartościowe i przeznacza się je na tzw. pakuły. 

Płaskie, błyszczące nasiona lnu zwane siemieniem lnianym zgromadzone są w kulistej torebce na szczycie rośliny. W produkcji włókna lnianego skupiano się na obróbce łodygi. Używano specjalnych grzebieni do wyczesywania zbędnych torebek nasiennych. Z kolei do produkcji oleju potrzebne były nasion zawarte w torebkach. W XIX wieku  popularne były trzepacze do lnu. Były to koryta drewniane z ze skośnym dziurkowanym dnem wykonanym z blachy. Urządzenie posiadało korbę z bijakami, które uderzały w wiązkę lnu i wybijały nasiona z torebek nasiennych. Po ukośnym dnie w trakcie uderzania bijaków nasionka zsuwały się do podstawionego naczynia.

Urządzenia takie w XIX wieku używane były początkowo na folwarkach, później także w gospodarstwach chłopskich. Powstała nawet zawodowa grupa „trzepaczy”, która usługowo zajmowała się pozyskiwaniem nasion lnu za pomocą tego urządzenia. Urządzenie najczęściej umieszczone było na taczce, co ułatwiało przemieszczanie się z nim od zagrody do zagrody. Trzepanie lnu było zajęciem odpowiednim na okres zimowy i Wielkiego Postu. W tym czasie spożycie olejów znacząco wzrastało, a nietrwałość oleju powodowała, że tłoczono go często, ale w małych ilościach. Trzepacze, zwane też klekotkami, popularne były w okolicach Krakowa, Łodzi, Płocka, Warszawy, północnej Kielecczyzny oraz Polesia.

W naszym Muzeum posiadamy dwa takie urządzenia. Pochodzą z miejscowości: Brzezinki Stare w powiecie zwoleńskim oraz Podmostki w powiecie radomskim. Trzepacz z Brzezinek Starych obejrzeć można na ekspozycji poświęconej olejarstwu.

/Anna Grześkowiak-Przywecka/

Bibliografia: H. Olszański, Tradycyjne olejarstwo w Polsce, Sanok 1989; K. Kusiorek, Rośliny oleiste, Warszawa 1966; Encyklopedia Rolnicza wydana staraniem i nakładem Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie, 1899, s.745


powered by