Model wiatraka z Palczewa

 

Model wiatraka z Palczewa na wystawie ,, Kolekcja modeli wiatraków inż. Feliksa Klaczyńskiego"
Kliknij!

Model wykonany został przez inż. Feliksa Klaczyńskiego – nr inw. MNR T-1214.
Prezentowany model w skali 1:40 przedstawia wiatrak wieżowy* ze wsi Palczewo w powiecie nowodworskim, w gminie Ostaszewo na obszarze Żuław. Model zbudowany wg stanu wiatraka z 1926 r. Posiada ruchome skrzydła i tylną turbinkę, możliwe jest też obracanie dachu i ustawianie skrzydeł do wiatru. Wyposażony jest w oświetlenie wewnętrzne.  Model wykonał Feliks Klaczyński w latach 60-tych.

 

 

Wiatrak w Palczewie stan z 2010 r
Kliknij!

Wiatrak w Palczewie zbudowano w drugim ćwierćwieczu XIX wieku i użytkowano go do 1958 r. Budowla wzniesiona została na wale ziemnym z charakterystycznym przejazdem pod budynkiem. Składa się z pięciu kondygnacji. Dolna część murowana z cegieł w kształcie ośmioboku, ściany powyżej drewniane zwężające się ku górze. Pomiędzy murowanymi a drewnianymi ścianami galeryjka ułatwiająca młynarzowi pracę przy skrzydłach. Dach obły. Drewniane ściany i dach kryte gontem. Dwa skrzydła pracowały w systemie żaglowo–płachtowym, a druga para skrzydeł pracowała w systemie żaluzjowym, w którym młynarz mógł dokonywać regulacji  wypełnienia skrzydła z wnętrza budynku. Na dachu wiatraka zamontowana była turbinka wiatrowa, która służyła do obracania skrzydeł wraz z wałem skrzydłowym i dachem w kierunku wiatru.
Wpisany do rejestru zabytków nr rej.  38/5/56 z 1956 r.
Wiatrak w Palczewie jest konstrukcją unikalną na terenie Polski i jednym z dwóch ostatnich zbożowych młynów wietrznych na Żuławach. Obecnie szuka nowego właściciela i wystawiony jest na sprzedaż na jednym z popularnych serwisów aukcyjnych.

 

Inż. Feliks Klaczyński przy pracy nad modelami
Kliknij!

Inż. Feliks Klaczyński (1900-1987) to wybitny polski molinolog, znawca i pasjonat młynów wietrznych oraz twórca wielu  ich modeli. Urodził się w Mikstacie koło Ostrowa Wlkp. Z zawodu był inżynierem budownictwa ogólnego. Wiatrakami zainteresował się już jako młody chłopak, kiedy to podczas I wojny światowej pracą we młynie zarabiał na utrzymanie. Pierwsze prace inż. Feliksa Klaczyńskiego polegały na sporządzaniu szkiców, rysunków technicznych, pomiarów i notatek. Z czasem zaczął również fotografować wiatraki oraz kolekcjonować wszystko to, co ich dotyczyło – książki, kartki i znaczki pocztowe, numizmaty itp. Pierwsze modele wiatraków zaczął konstruować jeszcze przed II wojną światową. W ciągu wielu lat zbudował ich kilkadziesiąt. Feliks Klaczyński podjął się misji na rzecz zachowania ginących wiatraków – ich unikalnej architektury i myśli konstruktorskiej. Wraz z poznańskim oddziałem PTTK w oparciu o przygotowane ankiety dokonali inwentaryzacji wielu obiektów na terenie Wielkopolski.
 

Kolekcja modeli wiatraków inż. Feliksa Klaczyńskiego. W skład kolekcji wiatraków będących w zbiorach Muzeum Narodowego i Przemysłu Rolno-Spożywczego wchodzą 43 modele wiatraków w skali 1:40, które można poznać na wystawie stałej „Kolekcja modeli wiatraków inż. Feliksa Klaczyńskiego” w Muzeum Młynarstwa w Jaraczu. Nie są to jedyne modele wiatraków wykonane przez F. Klaczyńskiego, ale z pewnością jest to największy zbiór jego prac.

*wiatrak wieżowy – jeden z trzech głównych typów wiatraków budowanych w Polsce klasyfikowanych ze względu na sposób ustawiania skrzydeł do wiatru. Pierwsza grupa to wiatraki koźlaki  zwane słupowymi – skrzydła ustawiano do wiatru razem z całym budynkiem, a jego konstrukcja wisiała na pionowym słupie - „sztembrze”. Druga grupa to wiatraki paltraki, w których skrzydła również ustawiano do wiatru z całym budynkiem, lecz konstrukcja ścian poruszała się po szynie za pomocą mechanizmu rolkowego znajdującego się pod ścianami budynku. Trzeci typ to wiatraki wieżowe, u których ściany były nieruchome, a skrzydła obracano tylko z wałem skrzydłowym oraz dachem za pomocą mechanizmu rolkowego zainstalowanego na wieńcu ścian i pod dachem. W związku z tym, iż ściany były nieruchome mogły być murowane z kamienia, cegieł bądź drewna. Feliks Klaczyński nie zgadzał się na popularne określanie wiatraków wieżowych „holelendrami” – uważał, iż te budowane w Polsce mają wcześniejsze pochodzenie i nie należy ich wiązać z osadnictwem olęderskim.

Zobacz wiatrak w akcji - video!


/Mateusz Klepka/


powered by