Kombajn S-4 do zbioru zbóż

Kombajn do zbioru zbóż S-4 z 1957 r.

Już u początków rolnictwa człowiek trudnił się uprawą zboża. Wiele czasu zajmował mu zbiór plonów i uzyskanie z nich ziaren nadających się do dalszego przetwarzania na mąki czy kasze. Każde narzędzie, które pomagało w zbiorze dawało coraz większą oszczędność czasu i sił potrzebnych do uzyskania tego samego efektu. Pierwszymi narzędziami do zbioru zbóż były sierpy i to one przez długi czas towarzyszyły człowiekowi przy żniwach. Później ich miejsce zajęły kosy, dzięki którym praca stawała się coraz bardziej wydajna, jednak to wciąż było za mało. Zmechanizowanie zbioru stało się możliwe dopiero po wynalezieniu żniwiarek. Wszystkie te rozwiązania odpowiadały tylko w pewnej części potrzebom rolnika. Równolegle do nich rozwijały się urządzenia do młócenia zboża, czyli wydobywania ziaren z kłosów skoszonych zbóż. Początkowo ziarna były wydeptywane przez ludzi bądź bydło, które przepędzało się przez rozłożone na ziemi kłosy. Później wynaleziono różnego rodzaju cepy, o których powszechnie wiadomo, jak prosta jest ich budowa. Praca cepami odbywała się przez większość pory zimowej i była męcząca. Wynalezienie pierwszych młocarni i czyszczalni spowodowało duże odciążenie rolnika. Mimo tych wszystkich udogodnień zbiór, omłot i czyszczenie zboża były jednymi z najcięższych prac wykonywanych na polu i w gospodarstwie. W odpowiedzi na wciąż rosnące potrzeby unowocześniania produkcji powstają pierwsze maszyny, które łączą w sobie etap zbioru, omłotu i czyszczenia zboża. Powstają żniwiarko-młocarnie czyli kombajny.

„Dzięki dużej wydajności pracy kombajna [!] powstaje możliwość znacznego skrócenia terminów żniw, zebrania plonów w takiej fazie dojrzewania ziarna, która najbardziej odpowiada wymaganiom agrotechnicznym, a co najważniejsze zmniejszenia strat przy zbiorze plonów.” Tak o kombajnach na początku ich produkcji pisali Doskocz i Matusz.

Pierwszym wyprodukowanym w Polsce, w Fabryce Maszyn Żniwnych w Płocku, był kombajn zbożowy S-4. Nie była to co prawda polska myśl techniczna, ponieważ produkcja odbywała się na licencji radzieckiej, ale w całości produkowany był on w Polsce. W ZSRR taki kombajn produkowany był do 1947 r. pod nazwą Staliniec S-4. Jeden egzemplarz polskiego kombajnu S-4, wyprodukowanego w 1957 roku posiada w swojej kolekcji nasze Muzeum. Prototyp tego kombajnu powstał 14 kwietnia 1954 roku i oczywiście brał udział 1 maja w defiladzie w Płocku. Do końca roku fabrykę opuściło 40 sztuk takich kombajnów. Tak nowoczesne, w porównaniu do dotychczas wytwarzanych maszyn, rozwiązania wymagały pomocy od radzieckich fachowców, którzy przyjeżdżali do Płocka, ale też szkolili Polaków w Związku Radzieckim. Organizowano dla załogi szkolenia z odczytywania rysunków technicznych, które były dla niej nowością, oraz z wiadomości na temat technologii produkcji kombajnów, konstrukcji i montażu. Sam teren fabryki też nie od razu był przystosowany do produkcji tak dużych maszyn. W książce Jerzego Stefańskiego znajdujemy takie wspomnienia Kazimierza Żeglewskiego: "Pamiętam, że pierwszy kombajn wyprodukowaliśmy w 1954 roku. Pierwszy nie tylko w Płocku – lecz w kraju. Postanowiliśmy tę machinę pokazać mieszkańcom miasta. Podprowadziliśmy ją do bramy fabrycznej, ale okazało się, że jest ona za wąska, kombajn nie przejdzie. Cóż było robić? Bramę oczywiście trzeba było rozebrać."

Powstające w Płocku kombajny trafiały nie tylko na rynek polski, były one eksportowane do Brazylii (w 1957 roku) oraz w latach 1958-1960 do Syrii, Grecji, Albanii, Hiszpanii, Francji i Jugosławii. Tak pisze o tych kombajnach Czesław Mucha w swoim artykule pt. „Rozwój myśli technicznej w Fabryce Maszyn Żniwnych”: "Charakteryzowały się wybitnie szkieletową konstrukcją z niesymetrycznie ustawiona młocarnią w stosunku do układu jezdnego. (…) Nagarniacz bez regulacji obrotów z drewnianymi listwami nagarniającymi zboże, napędzany był łańcuchem." Jerzy Stefański w książce pt. „Dzieje Fabryki Maszyn Żniwnych im. Marcelego Nowotki w Płocku 1870-1977” podaje, że cena tego kombajnu wynosiła 51 000 zł. Produkcja tego modelu odbywała się w Polsce w latach 1954-1959.

/Katarzyna Nowicka/

 

A. Doskocz, K. Matusz, Kombajny Zbożowe, Warszawa 1950.

J. Gembara, Kombajny z Płocka część 1, http://www.konstrukcjeinzynierskie.pl (dostęp: 18.04.2016)

C. Mucha, Rozwój myśli technicznej w Fabryce Maszyn Żniwnych,  Notatki Płockie : kwartalnik Towarzystwa Naukowego Płockiego, Tom 16, Numer Specjalny (1971) s. 13-16.

J. Stefański, Jubileuszowy rok w dziejach płockiej Fabryki Maszyn Żniwnych, Notatki Płockie : kwartalnik Towarzystwa Naukowego Płockiego, Tom 16, Numer 5 (64) (1971) s. 8-15.

J. Stefański, Od wialni z 1870 roku do nowoczesnego kombajnu, Notatki Płockie : kwartalnik Towarzystwa Naukowego Płockiego, Tom 16, Numer Specjalny (1971) s. 8-12.


powered by