Kołodziejstwo

 Tablica „Stellmach Kruszyński”, Zagórów (pow. słupecki, woj. wielkopolskie)

Podstawowe wyposażenie warsztatu kołodzieja, warsztatu zwanego często też stelmacharnią, składa się na muzealny zbiór tej gałęzi rzemiosła. Stanowią go: tzw. koziołki kołodziejskie – urządzenia ułatwiające naprawę kół i piast poprzez możliwość umocowania w nich wymagających naprawy elementów – także przyrząd do toczenia czopów okrągłych, ława kołodziejska oraz drobniejsze narzędzia, m.in. topory, piły, heble, dłuta, świdry, cyrkle. W muzealnym zbiorze na szczególna uwagę zasługują: kobyłka kołodziejska zakupiona w Pyskowicach (woj. śląskie); komplet narzędzi kołodziejskich z lat 80. XIX wieku wykonany przez Franciszka Gołemboczka ze Skoków (pow. wągrowiecki, woj. wielkopolskie); koło z przyrządem do naciągania obręczy, wykonane sprzed 1939 r. przez Stanisława Skrzypka, byłego już pracownika Stadniny Koni w Posadowie (woj. wielkopolskie); drobne narzędzia kołodziejskie, jak np.: znacznik, kątowniki, cyrkle, pochodzące z warsztatu nieżyjącego już kołodzieja z Buku (woj. wielkopolskie) – Melchiora Wójcika. Wśród wielu narzędzi wyposażających warsztat kołodzieja, a  powstałych we współpracy z kowalem, występują na przykład świdry łyżkowe, dłuta, przyrządy do wiercenia otworów w buksach, noże tokarskie.

Oprócz wspomnianych narzędzi  w zbiorach są również: stół kołodziejski, tzw. strugnica, imadła, kozły do cięcia drewna, tokarnie. Te ostatnie pochodzą głównie z Wielkopolski, ale w Muzeum znajdują się również tokarki pozyskane do zbiorów podczas prowadzonych przez pracowników obozów etnograficznych na Kaszubach w powiecie kartuskim i na Podkarpaciu w powiecie ropczycko-sędziszowskim.

Koło z giętą obręczą, lata 30. XX w., wyk. n.n., Rozbórz Długi (pow. jarosławski, woj. podkarpackie)

Efekty pracy kołodzieja w postaci kół do narzędzi rolniczych, głównie pługów, a przede wszystkim w postaci kolekcji wozów konnych zróżnicowanych konstrukcyjnie (wozy sworzniowe i rozworowe) i pod kątem funkcji (wyjazdowe, wozy robocze, wozy do celów specjalnych, np. do przewożenia mięsa), jak również wytwarzane przez kołodzieja sanie – stanowią osobne działy w zainteresowaniach Muzeum (transport i komunikacja oraz narzędzia rolnicze i gospodarskie).

 

/Hanka Wawruch/


powered by