Chów i hodowla

Zbiory z zakresu chowu i hodowli zwierząt Muzeum w Szreniawie zaczęło gromadzić już w pierwszych latach swojego istnienia. Zgromadzone w Muzeum obiekty pochodzą z XIX i XX wieku. Jedne z pierwszych muzealiów stanowiły preparaty zwierząt ras  zachowawczych, takich jak: konik polski, kury zielononóżki, owca wrzosówka oraz owca świniarka. W roku 1967 Państwowa Stadnina Koni w Janowie Podlaskim (pow. bialski, woj. lubelskie) przekazała preparat konia czystej krwi arabskiej o imieniu Comet – zasłużonego ogiera w polskiej hodowli po II wojnie światowej. W zbiorach znajdują się preparaty innych równie zasłużonych w hodowli zwierząt. Na uwagę zasługuje głowa buhaja – cennego reproduktora rasy nizinnej czarno-białej, przekazana w 1968 roku przez Państwowy Zakład Unasieniania Zwierząt w Gostyniu oraz preparat krowy Adeldeademy 1250 G/K/E, która jako jedna z pierwszych została zapisana do księgi  elity. 

Systematycznie poszerzał się zbiór obiektów z zakresu techniki i sposobu chowu i hodowli zwierząt. Jednym z najstarszych obiektów jest koryto granitowe z początku XIX wieku.  Pochodzi ze wsi Przydroże Wielkie (pow. nyski, woj. opolskie). W 2005 roku kolekcję Muzeum zasilił pokaźny zbiór 31 koryt kamiennych wykonanych między innymi z piaskowca czerwonego oraz szarego. Zostały one przekazane przez Izbę Celną we Wrocławiu. 

Licznie reprezentowana jest grupa narzędzi i sprzętu do pielęgnacji zwierząt. Są to narzędzia wyprodukowane m.in. przez znaną Wytwórnię Sprzętu Zootechnicznego w Krakowie w latach 60. XX wieku. Mowa tutaj o nożycach do kopyt, strugach, kleszczach kowalskich itp. Z narzędzi pielęgnacyjnych można wyróżnić również szczotki, zgrzebła, maszynki ręczne do strzyżenia włosia. Interesującym obiektem jest maszynka do ścinania sierści firmy Hauptner z I połowy XX wieku. 

Skórzane buty dla wołu zakładane na przednie nogi w czasie marszu po drogach bitych, ok. 1900 r.
Obejrzyj galerię.

Wśród wielu muzealiów wyróżnia się drewniane prawidło – przyrząd  do prostowania rogów, pochodzący z lat 30. XX wieku. Na szczególną uwagę zasługują buty skórzane dla wołu wykonane około 1900 r. w okolicach Śremu (obecnie pow. śremski, woj. wielkopolskie). Buty te zakładano na przednie nogi wołu w czasie ciągnięcia przez niego wozu na drogach bitych. Ponadto w zbiorach Muzeum posiada 11 podków dla wołów oraz 71 podków dla koni. Spośród licznego zbioru na uwagę zasługują: podkowy letnie – gładkie, ocylowe, hacelowe – zimowe, podkowy specjalne, ortopedyczne oraz podkowy dla źrebiąt. W zbiorach znajduje się 6 podków z lat 1885–1905, słynnych koni wyścigowych, takich jak: ogier Cabrine (urodzony w Australii i sprowadzony do Anglii, gdzie pozostawił cenne potomstwo) czy  ogier Orme (słynny koń wyścigowy, głośny reproduktor – ojciec znakomitych Flying Foxa i Orby). Podkowy te zostały podarowane Muzeum przez  prof. Witolda Pruskiego w roku 1967.

Pośród licznie zgromadzonych obiektów z zakresu chowu i hodowli zwierząt można wyróżnić różnego rodzaju akcesoria końskie. Aktualnie muzeum posiada 29 kompletnych uprzęży począwszy od szlei, poprzez robocze uprzęże szorowe  oraz  chomątowe, aż do wyjazdowych. Do tych najciekawszych należy zaliczyć uprząż krakowską na jednego i parę koni z metalowymi zdobieniami. Muzeum posiada równie cenne chomąta typu podlaskiego, śląskiego z cekinami czy chomąta angielskie, ogłowia, pasy wierzchnie, dugi i jarzma (karkowe, przyrożne, pojedyncze i podwójne). Liczną grupę stanowią wędzidła (31 obiektów) i munsztuki (23 obiekty). Odrębną podgrupę stanowią muzealia związane z jeździectwem. Wśród nich znajdują się: strzemiona, palcaty, baty, ostrogi oraz siodła. Do najcenniejszych należy rząd koński z okresu I wojny światowej oraz siodło wojskowe wykonane  przez Aleksandra Reissa w Dreźnie (Niemcy) przed 1939 rokiem.

Chomąto, lata 20. XX w.
Obejrzyj galerię.

Ciekawie prezentuje się zbiór dzwonków, które w zależności od funkcji można podzielić na dzwonki pastwiskowe (12 obiektów) oraz dzwonki do zaprzęgów zimowych i sań (59 obiektów). Dzwonki do zaprzęgów konnych w zbiorach dzielimy na 3 typy: pojedyncze zawieszane na skórzanym pasie na szyi zwierzęcia, janczary oraz przykręcane najczęściej do uprzęży chomątowej (pojedyncze lub piętrowe). Najcenniejszym pozyskanym dzwonkiem jest  obiekt z 1854 roku w całości wykonany z mosiądzu. Drugim cennym eksponatem jest potrójny dzwonek z motywem orła przytwierdzany do nagrzbietnika. Janczary stanowią najmniejszą grupę dzwonków, ale zasługują na szczególną uwagę ze względu na ich urzekający dźwięk. Jednym z nabytków pozyskanych do zbiorów w ostatnich latach są janczary na derze, zakładane zwierzęciu na zad.

Aparat udojowy firmy Veb Alfa Elsterwerda typ M 901/1, 1965 r.

Zgromadzone przez Muzeum w Szreniawie narzędzia i sprzęt do chowu i hodowli zwierząt są licznie reprezentowane przez eksponaty związane z dojem i oceną mleczności krów. Należą do nich: wiadra, sitka, konwie, odstojniki do mleka, mierniki pływakowe do mleka, skrzynka z probówkami oraz dojarki dwubańkowe.

W zbiorach znajdują się również urządzenia pomiarowe, do których można zaliczyć laski zoometryczne. Na szczególną uwagę zasługuje ta, którą posługiwał się prof. Tadeusz Olbrycht, wykonana według własnego projektu przez Laboratorium Polskiego Towarzystwa Zootechnicznego we Lwowie. 

Inkubator naftowy do wylęgu jaj firmy „The Buckeye Incubator Co. Springfield”, okres międzywojenny

Wśród zbiorów z dziedziny drobiarstwa znajdują się wagi do ważenia jaj, zestawy do kapłonienia (kastracja ptactwa domowego), kleszcze do nitowania obrączek na nogi, karmidła, korytka do zadawania pasz. Warto wspomnieć o inkubatorach naftowych oraz elektrycznych do wylęgu kurcząt i kacząt amerykańskiej firmy Buckeya z lat 20. XX wieku. W roku 2012 zakupiono kolejny inkubator niemieckiej firmy K. Cremat zajmującej się produkcją inkubatorów od roku 1898. Obecnie  Muzeum posiada 7 inkubatorów.

 

Kontener do przechowywania mrożonego nasienia buhajów, 1970 r.

Ponad 100 pozycji liczy sprzęt z dziedziny sztucznej inseminacji, która zaczęła się rozwijać w latach 50. XX wieku. Zbiór ten obejmuje katatery do unasieniania (m.in. konstrukcji prof. Tadeusza Olbrychta), probówki do nasienia, sztuczne pochwy dla buhajów i knurów, gablety, termosy do przewożenia nasienia. Do najcenniejszych należy aparat do sztucznego unasieniania matek pszczelich. Został on wykonany w latach 60. XX wieku, użytkowany był w latach 70. i 80. XX wieku. W ostatnim czasie Muzeum pozyskało znaczną ilość obiektów z dziedziny inseminacji. Wśród nich znalazły się pipety do pobierania nasienia, katetery do unasieniania dla loch oraz pistolety. Sprzęt ten pochodzi z lat 90. XX wieku. 

/Milena Wieczorek/


powered by