Ceramika

Główne kryterium doboru wyrobów ceramicznych do muzealnego zbioru garncarstwa stanowiły i stanowią nadal: technika wykonania (ceramika czarna, tzw. siwa, zgrzebna i glazurowa), różnorodność form oraz bogate zdobnictwo charakterystyczne dla poszczególnych ośrodków ceramicznych, przyjmując generalnie dwa rodzaje wystrojów dekoratorskich – ryty i malowany.

Zaczątkiem zbioru ceramiki stały się dary przekazane Muzeum przez Ministerstwo Rolnictwa w latach 60. XX wieku. Były to w głównej mierze podlaskie misy, dwojaki, naczynia do przechowywania wody, tzw. buńki lub obońki. Wiele lat później, bo w 1992 roku, zbiór siwaków wzbogacony został o dary przekazane nam przez Muzeum Etnograficzne w Poznaniu. Były to garnki z uchem, donice do kwiatów – efekt pracy Mieczysława Czajczyńskiego, garncarza z Orliny Dużej (pow. pleszewski, woj. wielkopolskie), wykonane w latach 60. XX wieku. Większość jednak zbioru stanowią zakupy dokonywane systematycznie przez wiele lat. Zbiory gromadzone są, w miarę możliwości, z terenu całej Polski. Niektóre miejsca pozyskania wyrobów ceramicznych do zbiorów muzealnych to znane i mające długą tradycję ośrodki garncarskie, np. najstarszy ośrodek ceramiczny w Polsce – Iłża. Inne zasługujące również na uwagę ośrodki garncarskie, to np.: Ostrowiec Świętokrzyski (woj. świętokrzyskie), Kartuzy i Chmielno (woj. pomorskie), Urzędów (woj. lubelskie), Łążek Ordynacki (woj. lubelskie), Dębina (woj. małopolskie), Medynia Głogowska (woj. podkarpackie), Bolimów i Sieradz (woj. łódzkie), Orlina Duża i Białobloty (woj. wielkopolskie), Czarna Wieś Kościelna (woj. podlaskie). 

 Misa glazurowana, lata 60. XX w., wyk. Stefan Konopczyński, Bolimów (pow. skierniewicki, woj. łódzkie)
Obejrzyj galerię.

Najliczniejsze kolekcje i jednocześnie asortymentowo najszersze nabyte zostały w latach 1969–1970 i pochodzą z warsztatów: Stefana Konopczyńskiego z Bolimowa (pow. skierniewicki, woj. łódzkie), fot.21,22 garncarzy z Dębiny (pow. tarnowski, woj. małopolskie), Macieja Wydry i Macieja Tracza oraz Eugeniusza Oficjalskiego z Głowaczowa (pow. kozienicki, woj. mazowieckie). Jest to głównie ceramika glazurowana, jednak niejednorodna: od wyrobów z Dębiny posiadających cechy wybitnie regionalne pod względem formy, kolorystyki glazury i zdobnictwa ceramiki, po odbiegającą kształtem i ornamentem zdobniczym od tradycyjnych lokalnych form ceramikę z Bolimowa. Z początkiem lat 90. XX wieku do zbiorów Muzeum udało się pozyskać ceramikę z warsztatu Hieronima Muszyńskiego z Sieradza (woj. łódzkie) oraz dwóch ośrodków Polski południowo-wschodniej. W Urzędowie (pow. kraśnicki, woj. lubelskie) w warsztatach Jana Gajewskiego, Kazimierza Ambrożkiewicza i Eugeniusza Gajewskiego powstały m.in. rynki do topienia słoniny i ceramiczne masielnice. Natomiast ośrodek w Medyni Głogowskiej (pow. łańcucki, woj. podkarpackie) reprezentują swoimi pracami Jan Kot i Władysława Prucnal. W ich warsztatach powstała m.in. oksynka – naczynie o dwóch nóżkach służące do wypieku chleba. Na szczególną uwagę zasługują niektóre pojedyncze eksponaty, odróżniające się w zbiorach ze względu na walory i rozwiązania artystyczne. Mowa tu o urnie – dużym, glazurowanym naczyniu, wykonanym przez Ryszarda Necla z Chmielna (pow. kartuski, woj. pomorskie), jak i o olbrzymim dzbanie z naklejanym ornamentem zdobniczym, pochodzącym z warsztatu wspomnianego już wcześniej Jana Gajewskiego z Urzędowa. Efektownie prezentuje się też naczynie do miodu autorstwa Henryka Rokity z Rędocina (pow. skarżyski, woj. świętokrzyskie), którego ozdobę stanowi uchwyt – rączka w postaci ceramicznego warkocza – i ciemnobrązowa glazura. Spośród ceramiki zgrzebnej niewątpliwie uwagę zwracają okazałe dzbany z Ostrowca Świętokrzyskiego (woj. świętokrzyskie). Pozostałe prezentowane w zbiorach ośrodki to m.in. Mszana Dolna, Rabka i Nowy Targ, wszystkie ośrodki w pow. nowotarskim, woj. małopolskie.

Naczynie do gotowania szabasówka (ceramika siwa), 2012 r., wyk. Paweł Piechociński, Czarna Wieś Kościelna (pow. białostocki, woj. podlaskie)

Owocny w pozyskiwaniu nowych muzealiów ceramicznych okazał się początek XXI wieku. W latach 2002–2012 zbiór wzbogacono o ceramikę glazurowana i zgrzebną z warsztatu ostatnich czynnych garncarzy w Wielkopolsce – Józefa Dzieciątkowskiego i jego syna Łukasza z Czarnegobrodu (pow. koniński, woj. wielkopolskie). Pozyskano też do kolekcji, rozszerzając tym samym zbiór ceramiki siwej z Podlasia, wytwórczość Pawła Piechocińskiego z Czarnej Wsi Kościelnej (pow. białostocki, woj. podlaskie), zaś włączenie do zbiorów kolejnych efektów pracy ostatnich czynnych garncarzy z Urzędowa (pow. kraśnicki, woj. lubelskie) – Zygfryda Gajewskiego i jego syna Cezarego – znacznie zwiększyło liczebnie i asortymentowo już istniejącą kolekcję wyrobów ceramicznych z urzędowskiego warsztatu. Podobnie ceramika z motywem „rybiej łuski” i „gwiazdy kaszubskiej” na ceramice z Chmielna na Kaszubach, autorstwa braci Ryszarda i Karola Neclów (pow. kartuski, woj. pomorskie), stanowi w muzealnym zbiorze kontynuację dotychczas zgromadzonych w Muzeum wyrobów rodzinnego warsztatu garncarskiego, prowadzonego przez kolejne pokolenia od końca XIX wieku.

Wśród wyrobów ceramicznych poczesne miejsce znalazła sobie, choć rzadko w polskiej sztuce ludowej występująca, rzeźba ceramiczna. W kolekcji rzeźby ceramicznej liczebnie dominują prace Macieja Wydry z Dębiny (pow. tarnowski, woj. małopolskie) i Jerzego Witka z Urzędowa (pow. kraśnicki, woj. lubelskie), nabyte drogą zakupu w latach 70. XX wieku. Zbiór został znacznie poszerzony w latach 1991–1993 o nowe muzealia w postaci bogatych kolorystycznie, wykonanych z pietyzmem ptaszków oraz postaci kobiet wiejskich podczas pracy w domu i w zagrodzie autorstwa Władysławy Prucnal z Medyni Głogowskiej (pow. łańcucki, woj. podkarpackie). Ceramiczne jeżyki, zabawki ule, ceramiczne wnętrza wiejskiej chatki to efekt pracy garncarzy ze wspomnianego już wcześniej Urzędowa – Kazimierza Amrożkiewicza i Zygfryda Gajewskiego. Nie zabrakło w zbiorach Muzeum glinianych rzeźb – prac garncarzy najstarszych ośrodków ceramicznych w Polsce, mianowicie S. Seweryńskiego z Odrowąża (pow. konecki, woj. świętokrzyskie), Haliny Kaczmarskiej z Denkowa (obecnie osiedle samorządowe Ostrowca Świętokrzyskiego, woj. świętokrzyskie) czy S. Kwapisz z Rędocina (pow. skarżyski, woj. świętokrzyskie). Wielkopolskę reprezentują w kolekcji ceramiki prace Stanisławy Matelskiej z Białobłot (pow. pleszewski, woj. wielkopolskie).

 

/Hanka Wawruch/

 


powered by