Bednarstwo

Beczka do kapusty, I połowa XX wieku, wyk. n.n., Urzędów (pow. kraśnicki, woj. lubelskie)

W muzealnym zbiorze dotyczącym bednarstwa jako rzemiosła, znajduje się sprzęt i narzędzia stanowiące wyposażenie warsztatu pracy bednarza oraz konkretne wyroby – będące efektem jego pracy. Sprzęt i narzędzia stanowią zarówno  narzędzia pracy wykonane we współpracy z kowalem, na przykład różnego rodzaju strugi, ośniki, ciosły, krępownica do beczek, fot.3 obręcze żelazne i pałąki do naczyń (beczek, wiader, ćwierci do wody), siekiery, toporki, piła szerokotaśmowa, dziurkacz, świder z łyżką, tzw. inkart, obręcze pomocnicze (taśmy) – jak i wykonane przez samego bednarza: drewniane stoły bednarskie, tzw. kobyłki bednarskie, jak na przykład ta, którą wykonał  Piotr Witka z Urzędowa (pow. kraśnicki, woj. lubelskie), lub formy, tzw. mustra, odpowiednie wielkością i kształtem do wykonania klepek przeznaczonych na ścianki naczyń. W zbiorach konkretnych wyrobów – efektów pracy bednarza – są naczynia, które dzielimy generalnie na kadłubowe, czyli wydrążone w jednym kawałku drewna, i klepkowe. Te ostatnie  dzielą się z kolei na naczynia o klepkach prostych, rozszerzających się ku górze (wiadra, cebry, wanienki, balie) lub zwężających się ku górze (dzieże i masielnice), oraz  naczynia o klepkach giętych (beczki). Na szczególną uwagę zasługują: szaflik pozyskany we wsi Posenny (pow. suwalski, woj. podlaskie); naczynie klepkowe, zwane „polewicą”, pozyskane we wsi Harasiuki (pow. biłgorajski, woj. lubelskie); naczynie klepkowe „putnia” z Trybsza (pow. nowotarski, woj. małopolskie); cebrzyk ze wsi Średnia Wieś (pow. sanocki, woj. podkarpackie). Niestety w tych ostatnich przypadkach nie jest znany wytwórca naczyń ani data ich wykonania. Największą liczbę eksponatów stanowią obiekty tematycznie związane z tradycyjnym przetwórstwem mleka krowiego, kadłubowe „gielety” do mleka, szafliki i konewki klepkowe oraz masielnice. W zbiorach Muzeum znajdują się masielnice zróżnicowane pod względem budowy: zarówno kadłubowe, jak i rozszerzające się ku górze – klepkowe; oraz zróżnicowane pod względem rozwiązań technicznych: wirowe, wahadłowe, bijakowe, na biegunach. Masielnice pochodzą z różnych regionów kraju, m.in.: z Kartuz (pow. kartuski, woj. pomorskie), z okolic Łańcuta w woj. podkarpackim, z Trzcielina (pow. poznański, woj. wielkopolskie), co potwierdza ich powszechne występowanie na terenie całego kraju. Kolejną liczebnie grupę wyrobów bednarskich stanowią wykorzystywane w przetwórstwie domowym: beczki (np. do kapusty), klepkowe dzieże do zaczynania ciasta i kadłubowe niecki do zarabiania ciasta chlebowego.

Podobnie jak w przypadku pozostałych gałęzi rzemiosła wiejskiego, efekty pracy bednarza stanowią muzealia przypisane merytorycznie do innych działów w zbiorach Muzeum, przede wszystkim przetwórstwa i hodowli zwierząt.

 

/Hanka Wawruch/


powered by