Wystawy stałe

Dzieje rolnictwa od VIII do XVIII wieku
Rzemiosło wiejskie
Przetwórstwo i przemysł rolno-spożywczy
Bartnictwo i pszczelarstwo
Gleboznawstwo PAWILON NIECZYNNY
Melioracja PAWILON NIECZYNNY
Ochrona roślin
Postęp techniczny w rolnictwie XIX i XX wieku
Ogrodnictwo i gleboznawstwo 
Hodowla roślin
Paszoznawstwo
Lecznictwo i weterynaria
Chów i hodowla zwierząt gospodarskich
Technika zbioru, omłotu, czyszczenia, sortowania i przechowywania ziemiopłodów
Transport wiejski
Agrolotnictwo
Źródła energii w rolnictwie
Zaopatrzenie wsi w wodę
Dzieje piwowarstwa
Gorzelnia w Szreniawie (w przygotowaniu)

DZIEJE ROLNICTWA OD VIII DO XVIII WIEKU

Wystawa prezentuje dzieje rolnictwa na ziemiach polskich od VIII do końca XVIII wieku. Ukazuje społeczną i materialną kulturę rolnictwa przedstawioną na tle gospodarczych, przyrodniczych i technicznych uwarunkowań. Wyodrębnione zostały cztery okresy historyczne w ramach których ukazano w ujęciu historycznym między innymi: technikę i metody uprawy ziemi, sposoby zbioru i przechowywania płodów rolnych, rodzaje roślin uprawnych oraz chów i hodowlę zwierząt. W każdym z prezentowanych okresów ukazane zostały zmiany i postęp jaki dokonał się w danej dziedzinie.

Fragment wystawy stałej „Dzieje rolnictwa od VIII do XVIII wieku”

RZEMIOSŁO WIEJSKIE

Wystawa prezentuje tradycyjne dziedziny rzemiosła wiejskiego ukazując rozwój techniki i różnorodność prostych narzędzi stosowanych przy produkcji szerokiego asortymentu wyrobów. Odtworzone fragmenty warsztatów rzemieślniczych prezentują takie tradycyjne rzemiosła wiejskie jak: ciesielstwo, bednarstwo, kołodziejstwo, stolarstwo, garbarstwo i rymarstwo, tkactwo i kowalstwo i garncarstwo.
Na ekspozycji czynne jest interaktywne stanowisko w ramach którego prezentowana jest praca na warsztacie tkackim.

Fragment wystawy stałej „Rzemiosło wiejskie”

PRZETWÓRSTWO I PRZEMYSŁ ROLNO-SPOŻYWCZY

Wystawa prezentuje tematykę z zakresu historii: cukrownictwa, piekarnictwa, przetwórstwa owocowo-warzywnego, winiarstwa, gorzelnictwa, olejarstwa, mleczarstwa i rzeźnictwa. Elementem łączącym przedstawione dziedziny przetwórstwa jest zaaranżowane laboratorium, w którym prezentowany jest sprzęt i urządzenia laboratoryjne pochodzące sprzed kilkudziesięciu lat.
Wystawę uzupełnia ekspozycja plenerowa poświęcona dziejom techniki cukrownictwa. Prezentuje ona wybrane maszyny i urządzenia stosowane w przemyśle cukrowniczym.

Fragment wystawy stałej „Przetwórstwo i przemysł rolno-spożywczy”

BARTNICTWO I PSZCZELARSTWO

Wystawa obejmuje zakres czasowy od średniowiecza do drugiej połowy XX wieku z podziałem na trzy następujące po sobie okresy : bartnictwo, pasiecznictwo i pszczelarstwo. Każdy z okresów prezentuje najbardziej charakterystyczne dla niego elementy. Szczególnie interesująca jest prezentacja pracy bartnika posługującego się narzędziami do obróbki barci, podbierania, wytapiania i przetwarzania miodu oraz wosku pszczelego.
Plenerową część ekspozycji stanowi skansen pszczelarski. Prezentuje on zagadnienia związane z ewolucją ula. Znajdują się tu różnego typu ule – począwszy od uli kłodowych poprzez ule słomiane i ramowe, aż do produkowanych współcześnie.

Fragment wystawy stałej „Bartnictwo i pszczelarstwo”

GLEBOZNAWSTWO PAWILON NIECZYNNY

Wystawa przedstawia przyrodnicze podstawy rolnictwa prezentując kolekcję ponad 50 profili glebowych oraz przykłady skał macierzystych gleb występujących w Polsce. Ukazane zostały również najważniejsze czynniki wpływające na degradację gleby oraz przyrządy do badań gleboznawczych. Na uwagę zasługuje makieta prezentująca przekrój naturalnego środowiska łąki przedstawiająca wpływ zmieniających się warunków środowiska na skład gatunkowych danego siedliska przyrodniczego.

Fragment wystawy stałej „Gleboznawstwo”

MELIORACJA PAWILON NIECZYNNY

Wystawa otwiera cykl poświęcony zagadnieniom postępu w rolnictwie w XIX i XX wieku i prezentuje historię melioracji na ziemiach polskich. Znajdują się tu między innymi narzędzia i sprzęt służący do prac wykonywanych przy odwadnianiu i nawadnianiu gruntów oraz modele pługów drenarskich, koła czerpakowego, mnicha i wiatraka używanego do przepompowywania wody. Na uwagę zasługuje oryginalna dziewiętnastowieczna drewniana przepompownia wody z Kartuz.

Fragment wystawy stałej „Melioracja”

OCHRONA ROŚLIN

Wystawa ukazuje w ujęciu historycznym szereg metod stosowanych w dziedzinie ochrony roślin. Przedstawiona została metoda chemiczna i biologiczna walki z chorobami i szkodnikami roślin uprawnych. Zagadnienia ilustruje między innymi sprzęt stosowany do zabiegów chemicznych przy roślinach i zaprawiania nasion oraz preparaty ptaków drapieżnych i owadożernych zwalczających gryzonie i insekty.
Wystawa ukazuje również historię nawożenia mineralnego prezentując przykłady nawozów mineralnych oraz historię ich produkcji i zastosowania.

Fragment wystawy stałej „Ochrona roślin”

POSTĘP TECHNICZNY W ROLNICTWIE XIX I XX WIEKU

Wystawa prezentuje zagadnienia występujące w rolnictwie na ziemiach polskich w drugiej połowie XIX i początkach XX wieku. Był to okres określany mianem postępu. Wystawę otwiera prezentacja postępu technicznego w gospodarstwie folwarcznym. Ilustruje ją makieta przykładowego folwarku z typową zabudową i wyposażeniem technicznym w zakresie komunikacji wewnętrznej oraz energii elektrycznej.
Rozwój ewolucyjny pługów oraz postęp techniczny w zakresie siewu, sadzenia, pielęgnacji i popłużnej uprawy roli przedstawia interesująca kolekcja maszyn rolniczych.
Uzupełnienie prezentowanej problematyki stanowi budownictwo wiejskie prezentujące różnorodne techniki i materiały wykorzystywane w budownictwie budynków mieszkalnych i gospodarczych.

Fragment wystawy stałej „Postęp techniczny w rolnictwie XIX i XX wieku”

OGRODNICTWO I GLEBOZNAWSTWO 

Wystawa obejmuje zakres czasowy od początków ogrodnictwa w Polsce do połowy XX wieku. Pokazuje różne typy ogrodów, począwszy od prostego użytkowego ogrodu włościańskiego poprzez wirydarzowy zielnik, aż do ozdobnego pańskiego dziardynu. Prezentowany jest także postęp techniczny w zakresie używanych narzędzi ogrodniczych. Na uwagę zasługuje makieta pierwszego ogrodu hodowlanego założonego przez Jana Ulricha w Warszawie w 1805 roku. Wystawa prezentuje także modele szklarni i inspektów.
Druga część wystawy poświęcona jest przyrodniczym podstawom rolnictwa i ogrodnictwa. Można tu zobaczyć glebotwórcze skały magmowe, osadowe i metamorficzne, a także 21 profili glebowych z bogatej muzealnej kolekcji monolitów glebowych. Reprezentują one typy gleb występujących w Polsce. Niezwykle interesująca jest, ujęta w nowoczesną formę, makieta ilustrująca przekrój naturalnego środowiska łąki. Przedstawia ona wpływ zmieniających się warunków środowiska na skład gatunkowy roślin danego siedliska przyrodniczego.

HODOWLA ROŚLIN

Wystawa prezentuje historię polskiej hodowli roślin i jej osiągnięcia. Przedstawia następujące zagadnienia: rys historyczny rozwoju hodowli roślin, polskie szkoły hodowlane i ich przedstawiciele oraz metody i techniki stosowane w hodowli roślin.
Ilustrację zagadnień stanowią między innymi: drzewo genealogiczne polskiej hodowli, okazy podstawowych roślin uprawnych (zboża, trawy, ziemniaki, buraki, rośliny strączkowe i przemysłowe). Prezentowane są również narzędzia i przyrządy stosowane w doświadczalnictwie oraz dokumentacja hodowlana.

Fragment wystawy stałej „Hodowla roślin”

PASZOZNAWSTWO

Wystawa prezentuje historię produkcji pasz jako czynnika warunkującego rodzaj i rozmiar działalności hodowlanej gospodarstwa rolnego. Ukazane są w formie kalendarium zagadnienia żywienia zwierząt na przestrzeni dziejów. Przedstawiony jest podstawowy podział pasz na: objętościowe, treściwe, mineralno-witaminowe, przemysłowe mieszanki paszowe i pasze specjalne. Uzupełnienie stanowią urządzenia służące do przygotowania pasz. Są to między innymi: gniotownik, parnik, sieczkarnia, szarpacz, śrutownik i zgniatacz do makuchów.

Fragment wystawy stałej „Paszoznawstwo”

LECZNICTWO I WETERYNARIA

Wystawa prezentuje historię leczenia zwierząt gospodarskich od starożytności do XX wieku. Ukazana została rola i znaczenie astrologii i ziołolecznictwa w praktyce leczniczej. Wystawa ukazuje postęp w naukach weterynaryjnych, w tym wyodrębnienie się takich specjalizacji jak rentgenodiagnostyka i rentgenoterapia. Ilustracją tego zagadnienia są zabytkowe aparaty rentgenowskie, ryciny i fotografie. Na uwagę zasługuje aranżacja wnętrza gabinetu lekarskiego z początku XX wieku.

Fragment wystawy stałej „Lecznictwo i weterynaria”

CHÓW I HODOWLA ZWIERZĄT GOSPODARSKICH

Wystawa obejmuje następujące zagadnienia: chów i pielęgnacja zwierząt, rozmnażanie, ocena hodowlana poszczególnych gatunków oraz prezentacja ras. Ilustrację stanowią zaaranżowane wnętrza pomieszczeń inwentarskich wyposażone w sprzęt służący do karmienia i pielęgnacji zwierząt. Są to między innymi: obory (głęboka i płytka), boks dla konia, kojec dla cieląt i kurnik grzędowy. Wybrane rasy zwierząt prezentują preparaty (krów, świń, owiec, konia, żubronia i drobiu).

Fragment wystawy stałej „Chów i hodowla zwierząt gospodarskich”

TECHNIKA ZBIORU, OMŁOTU, CZYSZCZENIA, SORTOWANIA
I PRZECHOWYWANIA ZIEMIOPŁODÓW

Wystawa prezentuje historię technik zbioru, omłotu, suszenia, czyszczenia, sortowania i przechowywania ziemiopłodów. Narzędzia i maszyny rolnicze są przedstawione w układzie chronologicznym. Na uwagę zasługują między innymi: kolekcja kos i model pierwszej żniwiarki McCornika z 1831 roku oraz konna snopowiązałka z końca XIX wieku. Równie interesujący jest zestaw młocarni i lokomobili wyprodukowany w latach dwudziestych XX wieku przez firmę Cegielski z Poznania oraz wyprodukowany w 1954 roku pierwszy licencyjny kombajn S – 4.
W grupie maszyn do zbioru roślin okopowych prezentowane są powszechnie stosowane w XIX wieku kopaczki typu gwiazdkowego i widełkowego.
Dopełnienie wystawy stanowią słomiane i drewniane naczynia zasobowe służące do przechowywania ziarna, które reprezentują różne regiony Polski.

Fragment wystawy stałej „Technika zbioru, omłotu, czyszczenia, sortowania i przechowywania ziemiopłodów”

TRANSPORT WIEJSKI

Wystawa prezentuje środki transportu i komunikacji wykorzystywane w rolnictwie oraz w życiu codziennym mieszkańców wsi. Przedstawione są następujące działy transportu: pieszy, szynowy, wodny, włóczny, płozowy i kołowy. Najobszerniejszą część wystawy stanowi dział poświęcony transportowi kołowemu. Przedstawia on niemalże prawie wszystkie rodzaje chłopskich wozów wyjazdowych oraz wozy gospodarskie. Szczególnie interesujące są wozy specjalne służące do przewozu zwierząt, mleka, mięsa oraz wóz strażacki.
Dopełnienie wystawy stanowią różnego rodzaju uprzęże końskie oraz jarzma stosowane przy zaprzęgach bydlęcych.

Fragment wystawy stałej „Transport wiejski”

AGROLOTNICTWO

Wystawa prezentuje sprzęt lotniczy stosowany w rolnictwie między innymi do rozsiewania nawozów mineralnych, zwalczania szkodników i siewu. Na ekspozycji plenerowej przedstawione zostały: dwupłatowy samolot CSS - 13 („Kukuruźnik”) wyposażony w aparaturę przystosowaną do opylania środkami chemicznymi i rozsiewania nawozów, samolot PZL – 101 („Gawron”), prototyp samobieżnego stanowiska do badania równomierności rozdziału rozsiewanych nawozów mineralnych i układania się strug powietrza za śmigłem oraz zbiornik na nawozy montowany w samolotach przystosowanych do prac agrolotniczych.

Fragment wystawy stałej „Agrolotnictwo”

ŹRÓDŁA ENERGII W ROLNICTWIE

Z POWODU MODERNIZACJI WYSTAWA NIECZYNNA DO ODWOŁANIA

Wystawa prezentuje urządzenia techniczne służące do napędu narzędzi i maszyn rolniczych. Sposób wykorzystania siły zwierząt pociągowych do napędzania młocarń i sieczkarń ilustruje kolekcja kieratów, a wykorzystanie siły wiatru dwa niewielkie śrutowniki żarnowe. Urządzenia energetyczne stosowane w rolnictwie od końca XIX wieku reprezentuję lokomobile parowe stosowane do napędzania maszyn stacyjnych oraz orki parowej. Dział urządzeń energetycznych opartych na silniku spalinowym prezentuje kolekcja ciągników używanych na ziemiach polskich od początku XX wieku (Lanz, Ursus, Zetor, Fordson).

ZAOPATRZENIE WSI W WODĘ

Wystawa przedstawia w ujęciu historycznym metody poszukiwania wody, sposoby budowy studni oraz rodzaje urządzeń służących do jej wydobywania na powierzchnię. Ilustracje stanowią między innymi prezentowane urządzenia wiertnicze, ręczne pompy, przemysłowe urządzenie pompowe zaopatrujące w wodę gospodarstwo folwarczne oraz fragment drewnianego wodociągu miejskiego z przełomu XIX/XX wieku.
Dopełnieniem wystawy są – fotografie, rysunki oraz mapy ilustrujące w ujęciu historycznym zagadnienia dotyczące nawadniania i odwadniania obszarów rolniczych.

DZIEJE PIWOWARSTWA

Wystawa znajdująca się w piwnicach zabytkowego budynku rządcówki poświęcona jest historii produkcji i konsumpcji piwa. Prezentuje między innymi sprzęt do produkcji piwa oraz ciekawy zbiór birofiliów (butelki, podstawki, kufle, beczki, skrzynki, itp.). Dopełnienie wystawy stanowią archiwalia i fotografie.
Wystawa usytuowana jest obok karczmy piwnej serwującej oprócz piwa tradycyjne potrawy wiejskie.

GORZELNIA W SZRENIAWIE (w przygotowaniu)

Historia
Gorzelnia zbudowana została w majątku Szreniawa w latach 1905-1907 w okresie, gdy majątkiem władała rodzina Bierbaumów. Po wojnie obiekt użytkowany był przez Państwowe Gospodarstwo Rolne w Szreniawie. Do 1964 roku w gorzelni produkowano spirytus surowy. W tym roku zakończono produkcję, a obiekt stał nieużytkowany. W roku 1977 po modernizacji i adaptacji w gorzelni uruchomiono produkcję ekstraktu słodowego na potrzeby przemysłu farbiarskiego. Wszystkie urządzenia ekstraktowni pochodziły z demobilu, stanowiły wcześniej wyposażenie browarów i gorzelni. Pracami adaptacyjnymi kierował piwowar Edward Stamm. Kierownikiem ekstraktowni był Jan Strykowski. Ekstraktownia działała 15 lat. Na przełomie lat 80. i 90. XX w. budynek stał się własnością Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (ob. Agencja Nieruchomości Rolnych). Od końca lat 90. XX w. budynek wraz z pozostałym majątkiem dzierżawi Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie.
Budynek gorzelni przebudowany został w II poł. lat 70. XX w. w celu przystosowania do nowych funkcji produkcyjnych. Usunięto wtedy większość pogorzelnianych maszyn i urządzeń. Z dawnego wyposażenia zachował się tylko nitowany stalowy zbiornik spirytusu w pomieszczeniach piwnicznych oraz kocioł parowy dwupłomienicowy w pomieszczeniu kotłowni. Kocioł nie jest pierwotnym wyposażeniem gorzelni, gdyż kotłownia została dobudowana w latach późniejszych.
Rozległych prac adaptacyjnych dokonano w pomieszczeniu dawnej aparatowni zlokalizowanej na parterze. Przebudowano strop dobudowując antresolę i postawiono ścianki działowe. Na potrzeby ekstraktowni od strony południowo-zachodniej nad piwnicą dobudowano pomieszczenie kiełkowni (pow. ~108 m2). Wokół budynku postawiono kilka mniejszych przybudówek oraz dwie rampy.
Pod budynkiem znajdowały się dwa ujęcia wody. Pierwotne zostało zasypane. Drugie znajdujące się w lokalu parnika zaopatrywało w wodę mieszkańców wsi.

Stan obecny
W przyszłości planowane jest wykorzystanie budynku gorzelni na cele muzealne o charakterze ekspozycyjno-produkcyjnym. Część pomieszczeń zamierza się wykorzystać na mikroinstalacje produkcyjne, w tym gorzelnię i browar, w których okresowo prezentować będzie można tradycyjne techniki i technologie przetwórstwa żywności.
Aktualnie zakończono pierwszy etap, czyli prace nad odtworzeniem pierwotnej bryły budynku byłej gorzelni. /agp/

Stan w marcu 2010 r.

Stan przed remontem